Stand-up Nedir?: Deniz Göktaş Üzerinden Bir Sorgulama
Stand-up Nedir? konulu yazımız sizlerle…
Gündem malum. E kayıtsız kalmak yakışmaz. Deniz Göktaş tutuklandı. Belki de dediği gibi aydın olma yolunda tüm gereklilikler oluştu. 🙂 Ona artık komedyen demek yerine aydın diyebiliriz sanırım. Bir önceki yazımda hatırlarsan kapanışı Deniz’in ölü olmadığıyla bitirmiştim. Aslında bu ispatlandı da diyebilirim.
Bu yazıyı da kaleme alma nedenim, dün Göktaş üzerine Kazan’dan paylaşmış olduğumuz “neşemizi kaçıramaz (lar)!” konulu gönderimizin altına gelen yorumlar. Öyle ki kimileri Deniz’in stand-up yaptığının farkında bile değil. 🙂 Hatta bir teorisyen gibi davranmasını bekleyenler de olmuş. Yorumları incelemek isteyenler için de linki bırakıyorum.
Yorumlar güldürdü mü derseniz, aslında tam olarak güldürmekten ziyade bildiğimiz gerçekler üzerine bir kez daha düşündürdü. Gerçekten ne yaptı Deniz, ben çok merak ediyorum. Kimi neye sevk etti, onu da anlayamadım açıkçası. 🙂 Kavramlar üzerine karmaşa yaşadığımız ise ciddi anlamda bir gerçek. Bu nedenle klasik bir bolca okuma önerisinden çok yaşam denilen şu küçük yolda 101 niteliğinde olsa da felsefe diliyorum herkese. 🙂
Deniz’i unutmadım, onun hakkındaki dileklerimi yazının sonunda paylaşacağım. Şimdi stand-up konusuna geri dönelim.
Stand-up Nedir?, Kökeni, Kısaca Türkiye’de Stand-up?
Söz konusu modern stand-up olduğundan kökleri 19. yüzyıla götürebiliyoruz. Bu kökler ABD ve İngiltere’deki vodvil denilen gösterilere dayanır. Bildiğimiz (yani bilinmediğinin anlaşıldığı) stand-up ise 1950’lerde Amerika’da gelişmeye başlamıştır.
Öncüsü ise Lenny Bruce olarak kabul edilir. Kendisi mizahı din ve siyasi tabularla harmanlayan bir isim. Ardından gelen George Carlin, Richard Pryor ve Joan Rivers gibi isimlerle stand-up anlamını güçlendirmiştir.
Türkiye’de gelişmesi ise 90’lı yılları bulmuştur. İlk örnekleri arasında ise tek kişilik mizah gösterileridir. İlk akla gelen ise elbette, Ferhangi Şeyler ile tek kişilik gösteri yapan Ferhan Şensoy’dur. Hatta kendisi bu gösterileriyle Türkiye’deki stand-up kültürünün öncüsü olarak kabul edilir.
Gösterisini çağdaş meddahlık olarak yorumlayan Şensoy gündelik olayları, siyaseti, bürokrosiyi ve toplumsal olayları bolca malzeme olarak kullanıştır gösterilerinde. Seyircilerle doğrudan iletişime geçtiği her yeni sahnesinde konuları da güncel olaylara göre şekillendirmiştir. Yani baktığınızda ilk değil Deniz. Bir zamanlar mizah seviyemizin yüksek olduğu dönemlerde, bolca hakkı teslim edilmiş, toplum nazarında da saygınlığını sürdürmüştür Ferhan Şensoy.
Stand-up Yalnızca Mikrofonla Şaka Yapmak Değildir!
Peki ne değişti? Demek ki epeyce şey değişmiş olmalı ki bugün yaşananlar bu nedenle. Peki, stand-up yalnızca mikrofonla şaka yapmak, salt insanları güldüreyi amaçlayan bir sahne performansı mıdır? Elbette değil, hatta bu görüş çok sığca kalır kanaatimce.
Bu bir filmden, bir resimden, bir müzikten yalnızca yüzeysel anlamda keyif almak gibi bir şeydir. Tabii ki bu da tercih edilebilir bir yöntem. Fakat yalnızca buna indirgemek gerçekten sığca kalır. Bu hayatı yalnızca siyah ve beyaza indirgemek gibi bir şey.
Stand-up, sahne gösterisi her ne derseniz deyin, toplumun kendisine ayna tutulan ve bazen da rahatsız edici gerçekleri yüze çarpması çok olası ve toplumla için gerekli bir performanstır. Aksi halde nasıl gelişeceğiz? Nasıl eleştireceğiz kendimizi? Yoksa çok geliştik de bu kadar yeter mi diyoruz? Benim bildiğim kadarıyla hala ilkokul kitaplarında gelişmekte olan ülke namzetini taşımaya devam ediyoruz. 🙂
Deniz’in Yanındayız!
Yazıya son verirken Deniz’in yalnız olmadığını ve yanında olduğumuzu söylemek istiyoruz. Ve yazıyı onun ifadeleriyle sonlandırmak isteriz:
Diktatör kelimesi siyasal bir tespittir, kamuoyunda da sıkça tartışılan bir konudur, benim herhangi bir hakaret veya aşağılama kastım bu söylemde bulunmamaktadır… 3 yıldır ülkenin farklı bölgelerinde stand-up gösterilerinde yapıyorum, yaklaşık 100.000 kişiye bu şakayı yapmışımdır ancak bu şakadan incinen birisini görmedim. Benim dini değerleri aşağılamak gibi bir kastım veya amacım bulunmamaktadır…