İki kişi tarafından yönetilen dizide, daha önce İyi Oyun ve Yakamoz S-245 gibi projelerin yönetmenliğini üstlenen Umut Aral yer alıyor. Diğer tarafta birçok TV dizilerinin yönetmenliğinde yer almış Gökçen Usta bulunuyor. 

Yedi bölümden oluşan Biz Kimden Kaçıyorduk Anne dizisinin başrolünde hepimizin tanıdığı Melisa Sözen yer alıyor.  Daha çok TV dizilerinden tanıdığımız Melisa Sözen, bu sefer de Netflix yapımıyla usta oyunculuğunu tekrardan gözler önüne seriyor.

Melisa Sözen’in karşısında ise Eylül Tumbar yer alıyor. Biz Kimden Kaçıyorduk Anne dizisiyle ilk deneyimini kazandığı söylenen Eylül Tumbar, oldukça başarılı bir performans sergiliyor. Ve çoğu kişinin dikkatini çekerek gelecek vadettiği söyleniyor.

Bir Netflix yapımı olarak bilinse bile işin özünde dizinin bir kitaptan uyarlama olduğuna da değinmek gerek. Perihan Mağden’in kitabından uyarlanan dizi okuyucuların çok da ilgisini çekememiş durumda. Kitabın bütün telif hakları verildiği için üzerinde oynamaların fazla olduğu söyleniyor. Dolayısıyla bu durum ister istemez birçok kişinin tepki göstermesine sebep oluyor.

Diziyi incelemeye başlamadan önce biraz anne ve kızından bahsedelim.

Bu iki karakteri böylesine zıtlıklar içerisinde bir araya getiren tek şey aslında anne karakterinin hayatının gidişatı. Ailesinden, hatta özellikle annesinden sevgi görmemiş olan anne, kendi kızına tamamıyla farklı davranıyor. Hayattaki kötülüklerden, onların tabiriyle kötü canavarlardan korumaya neredeyse ant içmiş durumda.

Tamamıyla siyahlara bürünmüş ve neredeyse insanlardan tiksinen anneyi canlandıran kişi Melisa Sözen. Onun aksine insanlara güler yüzlü davranan, insan canlısı küçük kızı Bambi’yi canlandıran kişi ise Eylül Tumbar.

Her ne kadar dizi olarak adlandırılsa bile biraz belgesel niteliği taşıyor. Sahnelerin arasına serpiştirilmiş röportajlar bizde belgesel izliyormuş hissi uyandırıyor. Bu röportajlar aslında seyirciyi dizinin finaline biraz daha hazırlıyor. Ve hiçbir zaman “Katil kim?” sorusunu sordurmuyor. Böylelikle sorulması gereken asıl sorunun anne ve kızının psikolojisinde olduğunu vurguluyor.

Bir de biz bu hayatın derinliklerine göz atalım.

Nereye aitiz?

Herkesin yaşamı boyunca aradığı soru değil mi bu?

Sanırım anne ve kızın da umursamadığı tek şey nereye ait oldukları.

Anne kız hayatları boyunca hiçbir zaman bir yere ait olmamış. Tam olarak kendilerine ait bir evleri yoktur, sürekli otellere konaklamaktadırlar. Ve konakladıkları otelin odasına hiç kimseyi almamaktadırlar. Çünkü o otel odalarını ait oldukları tek yer olarak saymışlardır.  

Biz Kimden Kaçıyorduk Anne‘ nin ilk bölümlerinde sesi çıkmayan Bambi, en nihayetinde hayatlarının neden bu kadar düzensiz olduğunu sorgulamaya başlıyor. Tam da bu raddeden sonra zaten düzensiz olan hayatları daha da allak bullak hale geliyor.

Melisa Sözen’in canlandırdığı anne karakteri o kadar nefret dolu yaratılmış ki, yanına yaklaşsan zaten ölmüşsündür demektir. Kendisiyle konuşan herkese sert cevap veriyor, hiçbir şekilde yanına yaklaştırmıyor.

Tıpkı kendisi gibi kızını da hiç kimseye yaklaştırmıyor, en ufak insan iletişiminden uzak tutuyor. Sanki böyle yaparak kızı bir tek kendisine özel, ait yapacakmış gibi hissediyor.

Annenin geçmişine baktığımızda aslında sadece masum ve hayattan zevk alan bir kız çocuğunu görüyoruz. Yani şimdiki kızı gibi…

Sanırım anne hiçbir zaman bir eve ait olmadığı gibi yaşadığı hayata da ait hissetmiyor. Dolayısıyla yaşayamadığı o güllük gülistanlık, hayat dolu yaşamı kızına bahşediyor. Onun kötülüklerden uzak yaşamasını istiyor.

Böylesine ruh sağlığı bozuk karakteri canlandıran Melisa Sözen yine yeteneğiyle bizi şaşırtmıyor tabii. Fakat yer yer oynadığı karakterde yapmacıklık da bulunmuyor değil. Bazen kızına karşı samimi davranışları bize gösterdiği karakterle pek uyuşmuyor. Dolayısıyla bu da yapmacıklığa sebep oluyor.

Anne insanlara karşı kötü, kızına karşı iyi olan biri. Fakat buna rağmen kızının yanında âdeta küçük bir çocuk gibi davranması bana pek inandırıcı gelmedi. Açıkçası her koşulda kızına karşı olan otoriteyi korumasını beklerdim.

Son olarak bazı diyaloglar da çok doğal değildi. Biz Kimden Kaçıyorduk Anne‘ deki edebi diyalogların fazlalığı diziye maalesef ki biraz yapaylık katmış. Sinema da her zaman insan hayatına dair diyaloglar bekleriz.

“Baksana şunların haline. Takma ruhlar, kötü kalabalıklar işte.”

Gibi…

Cinayetlerin Sebebi

Yazının bundan sonrası ufak sürprizbozanlar içerebilir…

Kim kötülük gördüyse bir kez daha doğuyor onunla kötülükler. Sen fark etmediğin sürece dolaştırıp duruyorsun bu döngüyü.

Dediğim gibi, bu anne kız asla tam olarak bir yere ait olmuyorlar. Yedi bölümden oluşan dizinin her bir bölümünde farklı bir otelde konaklıyorlar. Ve konakladıkları her otelin sonunda bir cinayete sebep oluyorlar.

Çünkü aileden ne öğrendiysen aslında hayatın boyunca onu uygularsın diyorlar. Anne karakterinin küçüklük sahnelerine baktığımızda çok da iyi bir yaşam sürmediğini görüyoruz.

Kötü ruhlar her zaman bir benzerini dünyaya getiriyor işte. Her ne kadar kanımızda katil olmak yoksa bile, yaşadığımız insanlar bize bunu zorluyor.

Aslına bakılırsa anne, kızını yaşayamadığı gençliğine benzetmeye çalışarak büyütmüş. Küçükken kendisi ne kadar hayat dolu ise kızını o kadar hayat dolu yetiştirmiş. Ne kadar insanlardan zarar gördüyse kızını o kadar insanlardan uzak tutmuş.

Ve anne küçüklüğünde de hiçbir zaman kendisini tam olarak bir yere ait hissetmemiş. Annesinin ona zalim davranışları yüzünden kızına hiçbir zaman kötü davranmamış.

“Benim en büyük cezam sensin anne.”

Tabii travmatik olaylar yaşayan insanlar önünde sonunda tekrardan karşılaşıyor travmalarıyla. Bir döngü gibi düşünün. Yaşadığın her kötü anı elbet bir gün tekrardan karşına çıkacaktır, ta ki sen dur diyene kadar.

Dolayısıyla Melisa Sözen’in canlandırdığı karakter ise asla dur demediği için cinayetlerin ardı arkası kesilmiyor. Tıpkı annesine benziyor aslında. Annesinden nefret etmesine rağmen. Onun gibi otoriter, kendine laf söyletmeyen biri haline geliyor. Fakat onun aksine çözülemeyen cinayetlere sebep oluyor.

Her ne kadar kızını dünyanın kötülüklerinden uzak tutmaya çalışsa bile başarılı olamıyor. En nihayetinden masumiyetine güvendiğimiz Bambi tıpkı annesi gibi acımasız bir katil oluyor.

Ve asıl uzak durmamız gerekenin en yakınımız olduğunu bir kez daha vurguluyor.

Hayatları boyunca köşe bucak birilerinden kaçan anne-kız asıl kaçması gerekenin birbirleri olduğunun farkına dahi varmıyorlar. Bir arada kaldıkça daha da körükleniyor yaptıkları.

Bambi

Biz Kimden Kaçıyorduk Anne‘ de Eylül Tumbar’ın canlandırdığı Bambi karakteri dizinin en masum kişisi olabilecek nitelikte. Henüz ilk deneyimi olmasına rağmen oldukça başarılı bir performans sergilemiş Eylül. 21 yaşında olmasına rağmen henüz hayatının çok başında olan karakteri canlandırmak kolay değil elbette. Fakat yeteneğiyle bize ne kadar inandırıcı nitelikte oyunculuğu olduğunu kanıtlıyor.

Cıvıl cıvıl bir kız Bambi. Henüz kırılmamış, uçmayı dahi öğrenememiş yavru bir kuş gibi. Etrafa renkler, neşeler saçıyor. Annesinin ciddiyetinden ziyade çevresindekilere samimiyet saçan biri.

Bambi karakterine baktığımızda aslında annesinin sevdiği bir kitaptan esinlendiğini öğreniyoruz. O katı ve otoriter duran kadının aslında içinde neler olduğunu Bambi karakteriyle görüyoruz.

Âdeta içindeki masum kız çocuğunu büyütmüş olan anne, tıpkı kendisini sakladığı gibi onu da saklıyor. Hiç kimse dokunmasın, içinin kırıldığı gibi dışı da kırılmasın istiyor.

Fakat Bambi karakteri onu tamamıyla hayal kırıklığına uğratıyor. Sorgulayan, aslında saf gibi görünen ama zihni açık bir kız olduğunu gösteriyor annesine.

Anne, doğduğumuz andan beri hayatımızın her köşesinde olan o kişi elbette bizden farklı olamaz değil mi?

Bambi’nin de annesinden farklı olan bir yanı yoktu. O her ne kadar masum kız çocuğu gibi gözükse bile, içinde annesi gibi bir katil barındırıyordu.

Tıpkı annesine zarar gelmesin diye öldürdüğü adama kadar masum bir kız çocuğuydu.

Buradan anlıyoruz ki her ne kadar birbirinden zıt görünseler bile, işin aslında birbirlerini tamamlıyorlar.

Peki kim kazandı?

Elbette savaşın bir kazananı yoktu. Zaten savaşan birileri de yoktu. Ailesinden sevgi görmemiş annenin, dünyayla savaşıydı aslında bütün bunlar. En nihayetinde ise olmak istediği benliğini büyük yenilgiye uğrayarak dünyaya saldı.

Bambi annesinin onu terk edeceğinden, onu geride bırakıp kaçacağından korkarken ilk defa düşüncelerinde yanılıyor. Soyun bitmek tükenmek bilmeyen, birbirini tekrar eden davranışları bu sefer tahmin ettikleri gibi olmuyor.

Uzun zamanlı bir kovalamanın ardından en nihayetinde anne ve Bambi gidecek başka kaçış yolu bulamıyorlar.

Polislere yakalanmalarına ramak kala anne ve kız karar veriyorlar. Bambi gidecek, kendine yeni bir hayat kuracak. Annesi ise yaptıklarının cezasını çekmek üzere geride duracak.

Yani anne kitapta yazıldığı gibi yavrusunu bırakmıyor, onu hayata dair tek başına savaşsın diye dünyaya salıveriyor. Belki de her annenin yapması gerektiği gibi, çocuğunu sarıp sarmalamak yerine onu tek başına bırakıp hayata hazırlanmasını sağlıyor.

İllaki bu savaşın kazananı olacak dersek buna Bambi diyebiliriz. Çünkü annesinin iyi tarafı olarak dünyaya gelmiş Bambi, bütün kötülükleri geride bırakarak kendi başına yeni bir hayat kurmak üzere yolculuğuna çıkıyor.

Körü körüne bağlandığı ve asla vazgeçemediği biricik annesine elveda diyor.

Biz Kimden Kaçıyorduk Anne: Elzeme Tutunmak yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Yaratıcılığını Lee Sung Jin’in üstelendiği Beef dizisinin yapımcılığını da başroldeki Steven Yeun ve Ali Wong üsteleniyor.

Daha önce birçok dizi projesinde çalışan Lee Sung Jin, yine kendine özgü tarzıyla ekran karşısına çıkıyor. 2023 yapımlı dizi izleyiciler tarafınca oldukça ilgi görülüp beğeniliyor.

Koreli Amerikan aktör olan Steven Yeun, çoğu insan tarafından The Walking Dead dizisinden Glenn Rhee rolü ile tanınmaktadır.

Ali Wong ise Amerikalı komedyen ve oyuncudur. Dizilerden daha çok Netflix platformunda yayımlanan stand-up gösterileriyle tanınmaktadır. Beef dizisinde de gördüğümüz üzere kara komedi üzerinde kendisini göstermektedir.

Birazdan üzerine konuşacağımız dizide Ali Wong ve Lee Sung Jin oldukça önemli bir konumda yer alıyor. Birbirinden zıt olarak yaratılmış olan bu iki insan ufak bir kavganın ne kadar büyüyebileceğini bize gösteriyor. Günümüz dünyasına baktığımızda ne kadar basit olaylara sinirlendiğimizi görebiliyoruz. Ve bu sinirimizin altında yatan öfkemizi dışa vurduğumuzda yaşananların sonuçlarını da…

İşte tam da Beef bize bunu anlatıyor. Saçma sapan sebeplerden dolayı dünyaları yakan insanların iki kişide harmanlanmasını izliyoruz.

Çünkü film sadece trafik sorunun ardından birbirine el hareketi çeken iki insanın intikam duygusu üzerine kurulu. Bu intikam ilk başlarda ufak tefek olaylara dayansa bile izledikçe daha da alevleniyor, âdeta biriken duygular bir bomba gibi patlıyor.

Kara mizah türünde olduğu söylense bile, açıkçası bana pek öyle gelmedi. Güldürüp düşünmenin yanı sıra heyecan yaratarak düşündürme daha uygundu. Çünkü birçok sahneyi şaşkınlığa uğrayarak seyrettim. Ve güldüğümü, kara mizahın vadettiği rahatsız olma hissini yaşadığımı pek hatırlamıyorum.

İlk bölümlerin sakinliği seyirciyi biraz sıkacak düzeyde fakat bölümlerin kısa oluşu bu durumu biraz olsun hafifletiyor. Yaklaşık yarım saat uzunluğunda olan bölümlerin nasıl bittiğini anlamadan diğerine geçiyoruz, dolayısıyla Beef dizisini izlerken bölümün bittiğini bile anlamıyoruz.

Şimdi gelelim filmi konuşmaya. Aslında birbirinden oldukça farklı olan bu iki karakterin zaman geçtikçe nasıl da birbirlerine benzediklerini yavaş yavaş irdeleyelim.

Kim Haklı?

Beef dizisinin oldukça sistematik ilerlediğini söyleyebilirim. Çünkü ilk filmde neredeyse biz ikili hakkında hiçbir olaya şahit olmuyoruz. Haliyle Amy ile Danny’nin günlük hayatlarını görüyor, henüz başlamadan onlar hakkında ufak önyargılara sahip oluyoruz.

İstediğini alamadığı için marketten mutsuz dönen Danny bir de yaşadığı aksiliğin karşısında ona el hareketi çeken bir şoför ile karşı karşıya geliyor. Dolayısıyla kasiyerden çıkaramadığı öfkesini hiç tanımadığı sürücüden çıkarmaya karar veriyor ve onu takip edip plakasını ezberliyor.

Beef dizisinin ilk bölümü karakter tanıtımı niteliğinde olsa bile aslında ne kadar önemli bir bölüm olduğunu zaman geçtikçe anlıyoruz. Çünkü birbirinden farklı hayatlara sahip olan Amy ve Danny’nin aynı dertleri var. O da aile!

Kariyerinin zirvelerinde olan Amy, iş yoğunluğundan dolayı ailesine vakit ayıramıyor. Üstüne üstlük kocasıyla arasındaki enerjide bir azalma hissediyor. Bu azalma hem kızıyla olan iletişimini koparıyor hem de ister istemez kızının babasına daha düşkün olmasını sağlıyor.

Danny’nin durumu da önden kötü değil elbette. O ise maddi yetersizliğinden dolayı ailesinden uzakta kardeşiyle yaşıyor. Ve tek hedefi ize anne ve babasına yaşadığı yerde bir ev yapıp onları yanlarına almak.

Dolayısıyla her ikisinin de tek derdi aileleriyle mutlu olabilmektir.

Beef dizisinin ilk bölümünde kurgu geçişleri her iki karaktere bağlı şekilde ilerliyor. İleri bölümlerde ikilinin bir şekilde karşılaşacaklarını görebiliyoruz. Fakat ilk bölümden karşılaşmıyor olmamaları, sadece ikisinin günlük hayatlarını yaşamaları izleyiciyi sıkabiliyor. Eğer çabuk sıkılan bir izleyici iseniz, muhtemelen birinci bölümden sonra diğer bölümlere bir şans vermeyeceksiniz demektir.

Fakat sabırlı izleyici diğer bölümlere de şans verecek, kendisini Beef dizisinin aksiyonunun içinde bulacaktır.

Devam eden bölümlerdeki öfke silsilesi asla son bulmuyor. Amy hamle yaparken Danny ise kendini onun hamlelerine karşılık verirken buluyor. Fakat Amy karakterinin diğerinden daha takıntılı olduğunu söyleyebiliriz. Danny aslında bu işin dalgasındayken, Amy hiç de öyle değil. Sanki ondan intikam almazsa ölecekmiş, zaten yolunda gitmeyen hayatını daha da uçuruma sürükleyecekmiş gibi davranıyor.

Bu Savaşın Nedeni Doğrulanabilir mi?

Amy’nin dışarıya sevimli ve sempatik davranışlarını diziyi izlerken oldukça net görebiliyoruz. İnsanlar onun bu sempatikliğine gıpta ederken iç yüzünden bir haberler.

Kocasıyla ve işiyle olan sorunları yüzünden büyük bir öfke patlamasına yaklaşan Amy, asla duramıyor. Haliyle onlara yansıtamadığı öfkesini bir kişide patlamak zorunda kalıyor, bu da tabii Danny oluyor.

Yani evet, bu savaşın nedeni doğrulanabilir.

Hepimiz sorunlar yaşıyoruz. Fakat sorunları tanımadığımız insanlara yüklemek, durduk yere sorunlar çıkararak geri dönülmez sonuçlar elde etmek elbette doğru değil. İlk başta sorunun temelini bir başkasında aramak yerine kendimizde aramak her zaman için en doğru olacaktır. Amy için de öyle. Fakat Amy bu davranışlarının sonunu hiç düşünmeden hareket ediyor, en nihayetinde kendisini sorun silsilesinin içinde buluyor.

Kocasıyla olan problemlerini daha da baltalamış, kariyerine dair her şeyi yerle bir etmeye meyletmiş biri haline geliyor.

Aslında Beef dizisinde sadece Amy karakterinin savaştığını söylemek doğru olmaz. Çünkü onlarca karakter kendisiyle bir savaş içerisinde.

Artık davranışlarının son raddesine gelmiş Amy, kızını kaçıran adamlarla iş birliği yapmaya çalışıyor. Çünkü her insan gibi onun da sınırları var. Ve bunun farkında. Dolayısıyla kızını kurtarabilmek için uğruna savaştığı bütün öfkesini göz ardı etmek zorunda kalıyor.

Bana kalırsa Beef dizinin en can alıcı sahneleri dokuzuncu bölümde yer alıyor. Kardeşini, sevgilisini, kızını…

İnsanlar ya onları kendisinden değerli kılıyor ya da değerli olduğunu söyleyip en ufak tehlikede umursamıyor. Danny/Paul ve çok sık görmediğimiz lezbiyen çift Naomi/Jordan gibi.

Danny yıllardır didiştiği kardeşi Paul uğruna kendisini feda ederken Naomi öyle yapmıyor. Naomi kendi canını kurtarmak için çok sevdiğini söylediği Jordan’ı feda etmek zorunda kalıyor.

Bu durum ise bize aslında sevginin sözlerden ibaret olmadığını, hayatın en riskli anlarında sevginin kendisini ortaya çıkardığını gösteriyor. Davranışlara yediremediğimiz her sevgiyi sözlere dökmeye çalışıyor insanlar. Fakat ne yazık ki bu yalan önünde sonunda patlıyor.

Amy’nin bitmek bilmeyen öfkesi kocasına ya da hayatına değil, kendisine. Yaşayamadığı çocukluğuna, kendisine bir türlü yediremediği cinsel dürtülerine.

“Karanlık Olmadan Işığı Anlayamazsın.”

Her zaman olduğu gibi, karanlık olmadan ışığı anlayamazsın. Bir yerde hayatın mahvolması gerekiyor ki, farkına varamadığın o gerçeği gözler önüne serebil.

Aslında Amy ise tam da bu cümle ile sınanmakta. Ufacık bir olaydan karanlığa doğru uzanan hayatı onun kendisini görmesine sebep oldu. Aynadaki çirkin yüzünü görmesini sağladı.

Herkesin çirkin yüzü elbette vardır. Ama biz bunu görmeyi hiç ama hiç istemeyiz. Amy de görmek istemiyordu. Ne kendisini ne de yıllardır herkesten sakladığı çirkin yüzünü.

Zaten finale yaklaştığımızda Amy’nin bağımsız bir şekilde gördüğü çirkin yüz bizi oldukça şaşırtıyor. En sonunda biz onu Amy aynaya bakarken tekrar görüyoruz. Ve anlıyoruz ki aslında gördüğü çirkin yüz tamamıyla kendisine ait.

Beef dizisi boyunca kendisiyle savaştı, ama o başkalarıyla savaştığını sanıyor. Her zaman başka insanları kendisinden üstün gördü. Kariyerinin zirvesinde bir milyoner olmasına rağmen asla kendi başarılarını görmüyor. “Benim olabildiğince az kötü yanlarımı, George’un ise en iyi yanlarını alırsak…” diyor. Özellikle kocasını kendisinden üstün görüyordu.

Sırf başkaları istediği için evleniyor, her kadının yerine getirmesi gerektiği gibi (!) çocuk sahibi oluyor. Her zaman başkaları için yaşayan Amy,  bir de başkaları için savaşıyor.

Final bölümünde ise fark ediyoruz ki savaştığını, yenmeye çalıştığını sandığı Danny sadece kendisinin bir yansımasıydı. Kendisiyle savaşıyor, bunun için ise Danny’yi kullanıyordu.

Ve bana kalırsa savaştığı şey aslında her zaman kendisine vermediği değerdi.

En nihayetinde zaten her ikisi de arabayla uçurumdan atlıyor. Böylelikle Amy, yolunda gitmeyen hayatını bile bile uçuruma sürüklemiş oluyor.

Boş Ama Bütün

“İçimdeki bu duyguyu çözemiyorum. Boşluk gibi, ama değil. Boş ama bütün.”

Hepimiz bunu hissederiz değil mi? Büyük bir boşluk. Yaşadığımız farkındalığın ardından gelen kocaman bir boşluktur bu. Ama nedense farkındalığın getirdiği bir bütünlük de var. Fark etmenin verdiği hüzünlü boşluk, kendini tamamlamanın verdiği bütünlük.

Amy ise Danny ile yaşadığı kargaşanın ardından çözmüştü meseleyi. Farkındaydı artık. Kendisinin, ne hissettiğinin. Ve bu da ona uyumlu bir bütünlük sağlıyordu. 

Belki de daha önce hiç bunu fark etmediği, hissetmediği için boş diyordu buna. İçinin ne kadar anlam dolu olduğunu göremiyor, yeni yeni hissediyordu. Kimsenin kolay kolay hissedemeyeceği bir his olduğunu da bilmiyordu.

Dizinin en son sahnesine baktığımızda ölümden kıl payı kurtulmuş olan Amy, Danny ile hastanede yatıyor. Ve Amy, yatakta yatan Danny’nin yanına kıvrılıp ona şefkatle sarılıyor.

Beef: Kimin Kavgası Kiminle? yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Yönetmenliğini, Erkin Koçak Köstendil’in üstelendiği Türk yapımı filmin senaristliğini de Bülent Şakrak yapıyor. Ve aynı zamanda filmin oyuncu kadrosunda da yer almaktan geri kalmıyorlar.

Daha önce “Gönül”, “Kara Bela” ve “Babam” gibi filmlerin yönetmenliğini yapan Erkin, Tamirhane’de sıra dışı bir yetenek sergiliyor. Oldukça farklı hikâye konusunu ele alan filme kendi bakış açısını iyice yediriyor, seyirciler üzerinde de değişik bir etki bırakıyor.  

Tamirhane filmini izlerken gülmenin yanı sıra hüzün de kaplıyor içimizi. Ama finalde bu iki hissin yerini koca bir şaşkınlık alıyor. Tabii buna filmi incelerken daha ayrıntılı değineceğiz. Ünlü oyuncu Nejat İşler’in başrolü üstelendiği filmde ona Merve Dizdar, Rıza Kocaoğlu gibi isimler eşlik ediyor.

Türkiye’deki sinema sektörüne genel olarak baktığımızda Nejat İşler’i daha çok sert roller üzerinde seyrettik. Aynı şekilde Tamirhane filminde de alışık olduğumuz sert mizacını tamamıyla koruyor. Fakat bunun yanı sıra içten içe çocuksu naiflik de barındırıyor karakterinde.

O sert, dediğim dedik adamın içinden masum bir çocuğun aşkı doğuyor âdeta. Ve beslediği bu aşk için her şeyinden vazgeçecek bir adamın verdiği hayat mücadelesini anlatıyor.

Nejat İşler’in yanı sıra Rıza Kocaoğlu’ndan da bahsetmemek olmaz tabii. Oldukça başarılı bir oyuncu olan Rıza, Tamirhane filminde hafif kırık bir adamı canlandırıyor. Ara sıra olan yersiz yükselişleri, gördüğü halüsinasyonlar, filmi izleyen seyircinin kafasında büyük soru işaretleri bırakıyor. Ama içindeki masum çocuğu kaybetmemiş olan bu adamı asla kötü göremiyoruz.

Filmi incelemeye başlamadan önce kısaca konusuna değinelim.

Film yetimhanede abi kardeş gibi büyümüş Yılmaz ve Müjdat’ın hayatı üzerinden anlatılır. Elbette daha çok Yılmaz’ın gözünden izliyor, onun yaşadığı hayat zorluklarına daha çok şahitlik ediyoruz. Müjdat’ı onun kadar ön planda tutamıyoruz maalesef ki. Elbette onun da yaşadıkları, gördükleri filmde önemli bir yere sahip. Fakat yine de Yılmaz karakteri her zaman gözümüzün önündedir.

Mahallenin o samimiyeti, o sıcaklığı olabildiğince işlenmiştir. Kardeşi, arkadaşlığı, düşmanlığı, hele ki aşkı… 

Yılmaz’ın âşık olduğu o kadın, Aynur. İşte her şey onda başlıyor, onunla bitiyor. Hikâyenin temeli ona dayalı aslında. Hikâyenin zemini onun üzerine kurulu. Bir de Yılmaz’ın saf ve temiz duygularına…

Şimdi ise o aşkın altında yatan gerçeklere bir göz atalım.

Tamirhanenin Gizemi Ne?

Aslında her şey beklenmedik bir anda başlıyor. Tıpkı aşk gibi; beklemediğin anda telaşla çalıyor kapını. Yılmaz’ın hikâyesi de böyle işte.

Farklı bir jenerikle başladığımız hikâyede çatışmayı girer girmez alıyoruz. Vamık adında inatçı bir adam bütün ısrarlara rağmen arabasını asla olduğu konumdan çekmemektedir. Dolayısıyla Tamirhane filminin baş karakterleri Yılmaz ve Müjdat kötü bir niyetleri olmaksızın Vamık amcanın arabasına biner. Ve iki sokak öteye bırakmak için arabayı çalıştırırlar.

Fakat işler bekledikleri gibi gitmez. Birden önlerine çıkan Vamık amca, olduğu yerde kalp krizi geçirip ölüverir. Ve biz de daha giriş bölümünde önemli bir çatışmanın şahitleri oluveririz.

Ardından Yılmaz ve Müjdat’ın mücadelesi başlamış olur. Yılmaz her ne kadar aklı başında hareket etse bile karakterinden dolayı Müjdat bir o kadar mantıklı değildir. Aslında Müjdat’ın bu tavırları yer yer bizi güldürse bile film için ne kadar önemli olduğunu daha sonralarında anlayacağız.

Hafif saf bir adam olan Müjdat yaşadığı bu olaydan sonra Vamık amcanın suratını bir başkasının bedeninde görmeye başlar.  Müjdat’ın bu garip tavırları bize bazen komik gelse bile çoğu zaman olayın ciddiyetini fark etmemekteyiz.

Vamık amcanın beklenmedik ölümünden sonra olayları sindirmeye çalışan Müjdat fark etmeden bir şey yapar. Boya yapılacak aracın etrafına cesedin yıkandığı suyu döker.

Ertesi gün uyandıklarında ise boyanın akışkan bir hal aldığını fark ederler. Bu şok edici durumun ardından kafası sadece para işlerine çalışan Ayhan bu işi ticarete dökmeye karar verir.

Tamirhane filminin bu sahnesine kadar ufak bir yorum yapmak yanlış olmaz. Bazı sahneler ya çok fazla uzatılıyor ya da gereksiz diyalog ve sahneler konuluyor. Aslında olmasa da olur diyeceğimiz sahneler mevcut filmde.

Yani içinden çıkarıp atsak bazı diyalogları ya da sahneleri çok da izleyici fark etmez gibi. Bu durum izleyiciyi sıkıyor, filmden uzaklaştırıyor maalesef. Dolayısıyla bazı sahnelerde biraz daha ekonomik davranılması gerekir.

En nihayetinde başlarlar yaptıkları boyanın sırrını çözmeye çalışmaya. Yaptıkları her şeyi tekrar ederler, âdeta o formülü bulmaya ant içerler.

Çaresizliğin Başlangıcı

Bu işten para kazanmak neredeyse imkânsızdır. Çünkü parada gram gözü olmayan Yılmaz’ı ikna etmek oldukça zordur.

Fakat sevgi bazen öyle bir an yakalar ki göğsünüzde, her şeyden vazgeçecek kararlılığa sahip olursunuz. Kimseye göstermediğiniz tolereyi sevdiğinizi düşündüğünüz o kişinin gözleri önüne serersiniz.

İşte yılmaz da tam bu açılmanın eşiğindedir. Görme yetisini kaybeden Aynur’un tekrardan aydınlığına kavuşması için uçuk miktarda paraya ihtiyacı vardır. Fakat bu parayı bulmanın neredeyse imkânsız olduğu devirde Yılmaz devreye girer.

Aşkını Aynur’a değil de onun arabasına itiraf edecek kadar cesaretsiz olan Yılmaz, kabul etmediği o anlaşmaya boyun eğmek zorunda kalır. Aslında hiç umulmadık yerden umulmadık güzellikler çıkar ya, tam da onun gibidir Yılmaz’ın yaşadığı. Çalkantılıdır elbet yaşadıkları, ama aydınlığa beraber kavuşmak için de bir adımdır belki de.

Tam da burada Merve Dizdar’ın efsane oyunculuğu devreye giriyor. Kör birini oynamanın yanı sıra aslında filmin içinde de oyunculuk yaptığını söyleyebiliriz. Sahil manzaralı kafede Yılmazla sohbet ederken ona karşı hislerini bir nevi itiraf etmektedir Aynur. Ama bunu bütün içtenliğiyle mi ortaya koymaktadır, yoksa her şey rolden mi ibarettir tam olarak anlayamıyoruz biz.

Merve Dizdar’ın oyunculuğu sayesinde ise bu ikilemin içerisinden çıkmaya zorlanıyoruz.

Paylaşılamayan Formül

Buldukları boyanın namı elbette kısa zaman içerisinde çevreye yayılmaya başlamıştır. Dolayısıyla para hırsıyla yanıp tutuşan herkes yerinde durmayacaktır. Ya daha fazlasını ya da asıl formül onların elinde olmasını isteyecektir.

Hiç beklenmedik bir gün Yılmaz’ın dükkânını bir kamyon dolusu insan basar. Ve âdeta kral koltuğuna oturmuş olan adam büyük bir özgüvenle aşağıya iner.

Güç kontrolü… Sadece buna sahip olmak istemektedir bu adam. Her zaman olduğu gibi bütün güç onun elinde olmalıdır, bir başkasının değil. Alışık olduğumuz diğer karakterlerden pek de bir farkı yoktur aslında.

Neredeyse her filmde olan bu tip insanlar genellikle seyircinin ilgisini çekmez, hatta ister istemez uzaklaştırır kendinden. Fakat Tamirhane filminde bu adamın gerek yersiz çıkışları gerek komik tipi bir şekilde kendisine nötr bakılmasını sağlıyor.

Tabi bizimkiler yedikleri tehditlerin hemen akabinde öylece durmamayı tercih ediyor. Onlar da basıyor adamın dükkânını. Elbette dövüş sahneleri yavaş bir akışta işleniyor. Fakat tek bir farkı var. O da karakterlerin sempatiklikleri.

Daha ciddi bir ortamla karşılaşmayı beklerken birden tepetaklak olmuş grubun saçma konuşmalarına şahit oluyor ve olaydan tamamıyla kopuveriyoruz.

Neyin Kurbanı Olduk?

Artık her şeyi elinden alınmış olan Yılmaz’ın bütün dünyası tıpkı Aynur gibi kapkaranlık olur. O parayı bulmak için hiçbir çare yoktur. Tabii elindeki dükkânı satmaktan başka.

Tamirhane filminde ara sıra sahne alan avukat aslında yönetmenimiz Erkan Kolçak Köstendil’dir. Yönetmen dükkânı satmamakta ısrarcı olan Yılmaz karakteriyle bir nevi ülkemizin güncel sorununa değinir. Kurban edilmeye çalışılan Yılmaz’dır.

“Dün aydınlıktı her yer, bugün karanlık. Ama yarın bir bakmışsın yeniden aydınlanmış dünyam.”

Değil mi? Her zaman umut peşinde koşmaktan gerçeği göremez oluyor insan. Umuda tutunmaktan gerçeği ellerinin arasından sıyırıveriyor. Aslında en başından beri filmde bu hâkimdi. Sadece her şey fark edilemeyecek ölçüde işlenmişti. Hem Yılmaza karşı yapılan oyun vardı, hem de seyirciye karşı. Biz de Yılmaz gibi bir umuda tutunduk. Belki de aydınlanırdı Aynur’un dünyası tekrardan.

Fakat ya Yılmaz’ın ki? Tamirhane onun duygularını onarmak için yeterli nitelikte miydi?

Biz de bütün bu oyunların birer parçasıydık aslında. Sadece yaşamıyor, uzaktan seyrediyorduk. Ya da zaten yaşadığımız hayat tamamen bundan ibaretti. Biz izlediğimiz film sanıyorduk her şeyi.

Duygudan yoksun insanlar, para için dostluğunu satanlar, belki de duyguları satın alanlar. Her çeşitten insan vardı hayatımızda. Sadece gözümüzün önünde değil, bir yerlere saklanır. Biz görebiliyorduk o gerçekleri, görmezlikten gelmek işimize geliyordu belki de.

Aslında kurban olması gereken kişiler bizlerdik. Dükkânını satmak zorunda kalanlar, evlerinden olanlar, para uğruna en güvendiği kişiyi kaybedenler…

Biraz düşününce… Sizce Yılmaz ile biz aynı kişiler olabilir miyiz?

Yılmaz bizim birer yansımamız olabilir mi? İyice bir düşünmek lazım sanırım.

Tamirhane: Farklı Bir Yolculuk yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Filmin birinci serisinin yönetmenliğini Kyle Newacheck üstelenirken, üzerine konuşacağımız ikinci filmi Jeremy Garelick üsteleniyor. Film iki farklı yönetmen değiştirmesine rağmen hâlâ aynı tazelikle izleyiciye sunuluyor. İlk filmde de büyük bir heyecanla ekran karşısında dururken, hemen ardından gelen serisinde de ekran karşısından hiç ayrılmıyoruz.

Senaryosunu James Vanderblt’in kaleme aldığı hikâye de gerilim unsurunu sıkça görmekteyiz.

Her iki karakter geçmişinden de alışık olduğu üzere başlarına gelecek aksiyon silsilesiyle karşı karşıya geliyorlar. Karakterlerin başına gelen beklenmedik olay daha bitmeden bir diğerini doğuruyor.  

Çatışmanın hiç durmadan devam ettiği filmin başrollerinde ise Adam Sandler ve Jennifer Aniston yer alıyor.

Daha önce birkaç filmde de rol arkadaşlığı yapmış olan bu ikili, Murder Mystery filminde de enerjilerini hiç kaçırmıyorlar. Aralarındaki samimiyet filmde de göz önüne çıktığı için izlerken her iki karakteri de ayrı ayrı seviyoruz. Sergiledikleri oyunculuklar sayesinde ise görsellerin bir filmden ibaret olduğunu âdeta bize unutturuyorlar.

Murder Mystery‘nin ilk serisinden de bildiğimiz üzere girdikleri her işten başlarını belaya sokmadan çıkamıyorlar. Bela silsilesi onların hayatında her zaman yer edinmiş durumda. Filmi izlerken “İşte şimdi buldular!” derken karakterlerin tekrardan bir bataklığa girmesini seyrederken buluyoruz kendimizi.

Daha birini hazmedip anlayamamışken bir diğeri karşımıza çıkınca âdeta neye uğradığımızı şaşırıyoruz. Fakat bütün bunlar bize o kadar gülünç aktarılıyor ki, izlerken sanki bir polisiye filminin içinde değil de komedi filminin içine bulanmış şekilde hissediyoruz.

Friends dizisinden oyunculuğuna aşina olduğumuz Jennifer, yarattığı karakter ile bu sefer de bizi yanıltmıyor. Oldukça başarılı komedi oyunculuğuyla yıllar sonra kendisini tekrardan ekranlarda gördüğümüzde çok da yabancılık çekmiyoruz kendisine.

Adam Sandler ise oyunculuğunun yanı sıra sinema sektörünün birçok alanında kendisini göstermiş durumda. Yapımcı, yönetmen ve senarist olarak her işi yapmış olan Sandler, işinde usta olduğunu bu filmde de oyunculuğu ile bize kanıtlıyor.

Gelelim Asıl Hikâyeye

Aslına bakılırsa Murder Mystery serisine hâkim olanlar izlerken çok da yabancılık çekmeyeceklerdir. Çünkü her ikisinde de olay örgüsü sağlam ve benzer işlenmiş ki, “bu bana bir yerden tanıdık geliyor sanki” dedirten sahneler görmekteyiz.

Örneğin, her iki filmde de bulundukları mekândan kaçmaya çalışan ikili bir araba bulur ve o telaşla araba kullanmayı bilmeyen kişi, yani Audrey oturur!

Bir de Murder Mystery filminin başladığı gibi bitme gibi bir detayı da var. İlk başta ikili davet edildikleri düğüne helikopter aracılığıyla giderken şampanyalarını yudumluyorlar. Ve finale geldiğimizde yine aynı helikopter ve aynı şampanya karşılıyor bizi. Ha, bir de ellerindeki bir tomar para ile…

Bütün bunları yaparken senarist kolaya mı kaçmıştır, yoksa kendi zihninin bize yaptığı bir oyun mudur biraz tartışılır aslında.

Devam filminde Audrey ve Nick dedektiflik kariyerlerini bir üst seviyeye taşımaya karar vermişlerdir. Yani bu işi paraya dökmeye!

Elbette yaptıkları iş kolay olmamakla birlikte fazlasıyla tehlikedir. Çünkü her an birileri tarafından öldürülebilir, ya da gasp edilebilirler.

Karşılarına çıkan bu tür tehlikeleri göz ardı edip neredeyse yaptıkları işi hayatlarının her alanına dökmüşlerdir. Hatta kendilerine özel bir an bile ayıramıyorlardır.

En nihayetinde işlerini yeterince özümsemiş olan ikili kendilerine gelen cazip teklif sonucunda ufak bir kaçamak yapmaya karar verirler.

İşte asıl hikâye tam da burada başlar…

Misafir olarak geldikleri yer onlar için âdeta cennetin bir parçasıdır. Zenginliğin dibine vurulduğu yerde gösteriş oldukça ön plandadır. Hatta hayvanlar çimlere pislemesin diye altlarına bez bile takılmıştır!

Audrey ve Nick daha önce yaşayamadıkları lüksteki hayatın içinde kaybolmuş, başlarına gelebilecek en kötü olayı hayal dahi edemez haldedirler. Özellikle de mesleklerinden uzaklaşmak için geldikleri yerde tekrardan aynı batağa düşmemeyi…

Ama yine hayat bizim sandığımızdan daha farklı yöne akmaya devam etmektir. Dolayısıyla düğündeyken filin üzerinde dans eden adamın can çekiştiğini anlamamışlardır bile.

En nihayetinde adam dengesini kaybedip yere düşer ve şahit olduğumuz eğlence dolu anlar tamamen kabusa döner.

Bu da filmin bize “Hayat yolunda gittiğini sandığınız her şeyi mahvetmeye kuruludur.” demesidir aslında.  Yani, siz şöhretin ve eğlencenin keyfini sürerken bir yandan da başınıza gelebilecek felaketlerin senaryosunu yazar. 

Eğlencenin İçinde Cinayet!

Ve ister istemez tekrardan kendilerini bir dedektiflik macerasının içine sokuyorlar. Daha önceden de deneyimleri olan ikili büyük bir hevesle kendilerini öne atıyor, olayı devralıyor.

Murder Mystery filmini dikkatli incelediğimizde genellikle kameranın hareketli kullanıldığını görüyoruz.

Vik kaçırıldıktan sonra karakterlerin birbirlerini sorguladığı sahneye gidelim. Kamera hiç kesmeden her bir karakterin üzerine doğru gidiyor. Ve kim konuşuyorsa ona daha çok yaklaşıyor, bazen de karakterin etrafında dönüyor. Bunu tamamen gerilimi arttırmak, belki de ortalıktaki bilinmezliği daha da körüklemek için yaptığını düşünüyorum.

Tam olarak bu sahnede, karakterlerin birbirini sorguladığı sahnede, senaristin ufak oyunlar sergilediğini söylemek mümkün. Bütün bu kargaşanın asıl suçlusu olan kız kardeş duygu sömürüsü yaparak etrafındaki herkesi suçluyor. Herkesi ondan nefret etmesiyle suçlayarak ağlamaya başlıyor. Hatta bütün bunlar filmi izlerken göze batmayacak şekilde, öylesine bir sahneymiş gibi veriliyor bize. Dolayısıyla biz de asıl suçluyu ararken kız kardeşe hiç değinmiyoruz bile.

Dedektiflik rolünü üstlenen ikililerin başına gelecek bela silsilesi hiç durmuyor. Bütün karakterler kendilerinin masum olduğuna inandırmak için Nick ve Audrey’in odasına geliyor. Her biri kendisini savunmaya çalışırken, diğer yandan da odaya giren insanlardan saklanmaya çalışıyor.

Bu sahneye kadar dikkat etmemiz gereken tek bir konu var. Aslında önemsiz bir detaymış gibi görünen ama karakterleri büyük sekteye uğratacak peynir detayı, Murder Mystery filminin başında beri ufak ufak bize yediriliyor. Ve tam çatışmanın doruk noktasındayken peynir yüzünden bayılan ikiliyi görünce, seyirci olarak büyük şoka uğruyoruz.

Asıl olayı kaçıran ikili uyandığında görüyoruz ki, görev işin uzmanı başka birine devrediliyor. Devredilen kişiyi görünce senarist yine bizi yanılgıya uğratmıyor.

Çünkü bu kişi Audrey ve Nick’in daha ilk sahnelerde kitabı hakkında konuştukları adam!

Bütün bunlardan anlıyoruz ki daha çatışma bölümüne gelmeden senarist bize verdiği ipuçlarıyla gelişme bölümünü hazırlıyor zaten.

Kim Yaptı?

Bütün çatışmayı atlatıp sonuca varmaya yaklaşan Audrey ve Nick tekrardan kapana kısılıyor.  Vik kaçırıldıktan sonra kimin yaptığını bulmak için toplanan karakterler, sonuca yaklaşırken tekrardan bir araya geliyorlar.

Ve o mühim soru “yine” karşılarına çıkıyor: “Kim yaptı?”

Ardından Vik bedenine sarılan büyük ve tehlikeli bombayla asansörde beliriyor. Bombanın patlamayacağından adı kadar emin olan Nick, oldukça sakin davranıyor. Fakat bunun yanı sıra çevresindeki diğer insanlar hiç de onunla aynı görüşte değil.

Bombanın patlamasına saniyeler kala oyuncuların yaşadığı gerginliği arttırmak için hızlı geçişlere yer veriliyor. Bir yandan bombanın azalan saniyeleri gösterilirken hızla karakterlerin yüzlerine doğru yaklaşıyoruz.

Ve derken…

Tıpkı Nick’in de dediği gibi bomba patlamıyor.

Fakat çatışma elbette sona ermiyor. Camdan sarkıp mekâna giren dedektif herkesi öldürmekle tehdit ediyor. Böylelikle bizi tekrardan gerilimin içine atıyor.

Tam o sırada oldukça tatlı bir kadın asansörden inip hayatının aşkını aradığını söylüyor.

Ve gerilimin hat safhada olduğu Murder Mystery filmini heyecanla izlerken birden romantik bir anın içine düşüveriyoruz. Dolayısıyla izlerken tam olarak ne hissedeceğimizi bilemiyoruz.

Gerilip heyecanla bir sonraki sahneyi mi bekleyelim, yoksa alakasız bir geçişle şoka mı uğrayalım? Sanırım buna biz değil, senarist karar veriyor.

Ardından insanlar kadının varlığını hiçe sayıp tekrardan 70 milyon dolar için ölesiye kavga etmeye başlıyorlar.

Bazen Audrey kendini gelen kurşunlardan korumak için paranın bulunduğu çantayı siper ediyor. Fakat en nihayetinde uğruna savaştıkları bir dolu çanta para kulenin en yüksek katından aşağıya saçılıyor ve bir hiç uğruna yok oluveriyor.

Düşman yenilip öldürüldükten sonra artık büyük huzura erişmiş ekip tekrardan bir araya geliyor. Fakat hâlâ olay tamamıyla çözümlenebilmiş değil.

Saira’nın elindeki kınadan asıl katilin o olduğu ortaya çıkıyor. Ve Saira bir hırs uğruna abisini öldürdüğünü itiraf ediyor!

Çözümlenemeyen sırların hepsi açığa çıktıktan sonra sonunda herkes kafasındaki soruları atmış şekilde evlerine geri dönüyorlar.

Ve Son

Nick ve Audrey yaşadıkları heyecan dolu anların stresini atmak için balayına tekrardan gitmeye karar veriyorlar. Özellikle Vik’in onlara hediye ettiği bir ton parayla. Ve filmin en başında bindikleri helikoptere tekrardan mutlu şekilde binip, bize anılarını tazeletmiş oluyorlar.

Fakat yaptıkları tek bir hata var; o da çanta dolusu parayla dolaşmaları. Helikopterdeki adam ellerindeki parayı görünce ikiliye silah çekiyor ve parayı aldıktan sonra helikopterden atlayıp ikiliyi ölüme terk ediyor.

Sonuç olarak; günümüz dünyasında insanların duygulardan çok maddiyata önem verdiğini görebiliyoruz. Abiyi sevmek yerine onun gücünü yerle bir etmek, para için kendinden vazgeçmek ya da başkalarını yok etmek, huzursuzluğu ön plana alıp paraya elde etmek gibi…

Dolayısıyla Murder Mystery filmi bize gerilimi fazlasıyla yaşatmanın yanı sıra bir de insanların gözlerinin ne kadar köreldiğini anlatıyor.

Murder Mystery 2: Sırlarla Dolu Hikâye! yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Orijinal adı “Le Benhour” olan film, Fransızcadan Türkçeye “Mutluluk” olarak çevrilmiştir. Yönetmenliğini Agnés Varda’nın üstelendiği film aynı zamanda onun tarafından da yazılmıştır.

Bu film Varda’nın ilk renkli filmi olmasının yanı sıra 1965’te izleyicinin seyrine sunulmuştur. Fakat filmi izledikten sonra izleyicilerin çoğunluğu maalesef ki filmi pek anlayamamış, hatta sert eleştirilerde bulunanlar bile olmuştur.

Kendi tarzını çok iyi yansıttığı mutluluk filmin ana kadrosunda Jean-Claude Drouot, Marie-France Boyer, Marcelle Faur bulunuyor. Filmde Jean-Claude Drouot’un canlandırdığı roldeki adam hayatına sadece “basit” bir mutluluk arayışı içerisindedir.

Peki, aradığı mutluluğu bulabilecek mi?

Yoksa ilerleyen zamanlarda onu büyük bir hayal kırıklığı mı bekliyor?

Hep birlikte göreceğiz.

Agnes Varda’nın Yaşamı

Filmi incelemeye başlamadan önce Agnés Varda’yı tanıyalım.

Hayatı boyunca birçok filmin yönetmenliğini üstelenen Agnes Varda, kariyerinin ilk adımlarını fotoğrafçılığa olan ilgisiyle atmıştır aslında. Çektiği filmlerle sinemada farklı bir dil oluşturmayı başarmıştır. Filmlerine baktığımızda estetik olarak farklı bakış açısı sunmuş, fotoğrafçılık yeteneğinin izlerini de ortaya koymuştur.

Fotoğrafa olan bu yoğun ilgisi sadece inceleyeceğimiz mutluluk filminde değil, birçok eserinde de kendini belli ediyor. Yönetmenliğini üstelendiği kısa veya uzun metrajlı filmlerinin yanı sıra, belgesel yapımlarında da izleyiciye seyir zevkini oldukça başarılı bir şekilde veriyor.

Aslına bakılırsa birçok filmde yönetmenlik yapan Varda’nın tamamıyla sinefil olduğunu söyleyemeyiz. Fotoğrafa olan ilgisi onu bu yöne doğru sürüklemiştir belki de… Hatta kendisi eğer gençliğinde çok film izlemiş olsaydı asla film çekmeye cesaret edemeyeceğini dile getirmiştir.

Fransız Yeni Dalganın ortaya çıkmasına öncülük eden yönetmenlerden sadece biridir. Hatta verdiği desteğin yanı sıra akımın ilk kadın yönetmeni olan Agnes Varda, çektiği filmlerle yeni dalganın büyük annesi olarak anılır.

Fransız Yeni Dalga Akımındaki ataerkil zihniyete her zaman baş göstermiş, ürettiği her eserde ise feminizm duygusunu yansıtmaktan kaçınmamıştır. Filmlerinde genellikle kadın konusunu ele almış, onların kendi özgürlüklerine kavuşmasını dile getirmiştir. Kadının toplumdaki yeri ise seyirciye her zaman oldukça keskin hatlar içerisinde sunulmuştur.

Şimdi ise dile getirdiğimiz bu özelliklerini bir de Mutluluk filmi üzerinden değerlendirelim.

Gerçek Mutluluk?

Mutluluğun fazlası zarar mıdır? Yoksa dünyada herkese yetecek kadar mutluluk var mıdır?

“İkinize de yetecek mutluluğum var, mutluluk katlanarak büyür.”

Agnes Varda’nın ilk renkli filmi “Mutluluk” filmidir. Film bize François adındaki bir adamın mutluluk arayışını, hatta halihazırda bulunan mutluluğunu katlama isteğini anlatır.

Agnes Varda bu filme oldukça tarafsız yaklaşmakla beraber ne Francois’ın davranışını savunmakta ne de onu yermektedir. Aksine olabildiğince dış gözden bakarak Francois’ın mutluluk arayışının hikâyeye dökülmüş hali ile karşı karşıya kalmaktayız.

Ayrıca seyirciye herhangi bir mesaj aktarma isteği yoktur, seyircinin de kendisi gibi tarafsız bakmasını istemektedir.

Karısı ve iki çocuğuyla mutlu mesut bir hayat süren Francois’ın hayatı postanede tanıştığı Emilié adlı kadının girmesiyle tamamıyla değişir. Emilié ile arasındaki yoğun cinsel çekim günler geçtikçe mutluluk olarak adlandırdıkları sevgiye dönüşür. Fakat işin garip tarafı evliliğini sürdürmekte olan Francois’ın bu yasak ilişki hakkında hiç suçluluk duymamasıdır.

Hatta bırakın suçluluk duymayı hislerini gayet doğal karşılamakta, Emilié’ye de “Ben karımı seviyorum, fakat aynı zamanda sana da ilgi duyuyorum.” diyerek işi normalleştirmektedir. Emilié de bu durumu tıpkı onun gibi yadırgamamış, sevildiği için Francois’ı olduğu gibi kabul etmiştir.

Tabii bu iki aşık mutluluğun keyfini sürerken Téhéresé ise maalesef ki toplumun kadına biçtiği rolleri eksiksiz olarak yerine getirmektedir. Evin ihtiyaçları ile uğraşmakta, bulaşık ve çamaşır yıkamak gibi görevlerini yerine getirmektedir. Ve henüz çok küçük yaşlarda olan çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamaktadır.

Final sahnesine geldiğimizde François artık yaptığı davranışları Therese’ye söylemek için uygun bir an buluyor. Ve tıpkı Emilie’ye davrandığı gibi Teherese ye de dürüst davranıyor. Kocasının bir başka kadından hoşlandığını öğrenen Teherese beklenenin aksine hiçbir tepki vermiyor. Ortada hiçbir şey yokmuş gibi, öğrendiği bu duruma karşılık en ufak üzüntü ifadesi göstermiyor.

Ve sadece kocasıyla son kez sevişiyor.

Peki şimdi ne olacak?

François uykusundan uyandığında Teherese’yi yanında bulamayınca endişeleniyor. Telaşla ormanı aramaya çıktığında tıpkı Teherese’nin yaptığı gibi oğlunu kucağına alıyor, kızını ise yürütmeyi tercih ediyor.

Dikkatli baktığımızda filmde ataerkil bakış açısı o kadar belirgindir ki aslında bunu görememek mümkün değildir. Hatta filmin bir önceki sahnelerinde Teherese pazardan dönerken oğlunu tekerlekli sepete bindirirken kızının ise elinde tutup onu yürütmeyi tercih ediyor. Ve aynı sahnenin bir farklı versiyonunu burada da görüyoruz. 

Ve saatler sonra öğreniyor ki aslında öğrendiği duruma en ufak tepki vermeyen kadın her şeyi içine atmayı tercih etmiştir. Evet üzülmüştür, hayal kırıklığına uğramıştır. Fakat ne kendini ne de kocasını suçlamıştır. Hatta bağırıp çağırmamıştır bile! Değiştiremeyeceği bir şey için sadece susmayı tercih etmiştir.

Sadece içinde bulunduğu bu durumu kabullenip artık dünyada yerinin olmadığını düşünmüştür. Ve sonuç olarak kocasına duyduğu sevgiden değil, kendi varlığından vazgeçmiştir. 

Teherese’nin ölümünden sonra akrabalarının aklına düşen ilk soru şudur: Peki, şimdi geriye kalan iki küçük çocuğa kim bakacak?

Aslında bu durumu çözümlemek hiç de zor değildir. Kadın olmayınca çocuklara kimsenin bakamayacağı düşünülmektedir, hem de babası hâlâ hayattayken. Agnes Varda bu sahnede sadece birkaç diyalog kullanarak seyirciye ne anlatmak istediğini göstermiştir aslında.

Örneğin Francois’ın akrabalarını gösterdiği tepkiye verdiği cevap “Ben hâlâ yaşıyorum” olur. Yani bir nevi erkek olarak kendi çocuklarına bakabileceğini söylemiştir.

Filmin son sekanslarına geldiğimizde en nihayetinde Emilie, Teherese’nin yerini almıştır. Ve François artık “Eğer ilk seninle tanışsaydım şu an evli olabilirdik.” dediği, mutluluğunu katladığı o kadınla evlidir.

Baktığımızda filmin ilk sahnelerinden bu yana değişen hiçbir şey olmamıştır. Emilié tıpkı onun yaptığı gibi ev işleriyle ilgilenmekte, çocuklara bakmaya başlamaktadır. François ise tekrardan kendisine kadınlık görevlerini yerine getirebileceği bir eş bulmuştur.

Filmin ilk planında gördüğümüz o sonbahara havasına son planda da şahit oluyoruz. Fakat bu sefer kadın yerinde Emilié vardır. O sahnenin dışında küçük çocukların davranışlarını kontrol ederken François sonbaharın huzur dolu havasının tadını çıkarmaktadır.

Böylece ‘mutluluk’ hiç eksilmeden Francois’ın hayatında yerini almıştır. Ve filmin son sahnelerinde yerini alan herkes yaşadığı hayattan son derece mutludur.

Renkler

Agnes Varda, Sinemada insanın üzerinde yarattığı renk etkisini yoğun bir şekilde kullanmayı tercih etmiştir. Kullandığı renklere baktığımızda özellikle sonbahar tonları üzerine olduğunu görebilmekteyiz. Film boyunca bizi hiçbir karanlık his karşılamaz, rengarenk havasıyla içimizi sanki filmin mutluluğu sarar.

Genellikle sonbaharın temsilcisi olan sarı, yeşil, kırmızı, turuncu, pembe, mavi gibi renkler filmin hakimiyeti içerisindedir. Varda, bu tarz iç rahatlatan renkleri kullanarak hikâyenin içindeki mutluluğu bize empoze etmeye çalışmıştır.

Fotoğrafın İzleri

Agnes Varda’nın yönetmenlik kariyerinin temelleri bilindiği üzere fotoğrafçılıkta atılmıştır. Dolayısıyla filmlerini izlerken hareketli kameradan daha çok plan olarak gösterilen fotoğraf karelerine şahit oluyoruz.

Hareketli sahnelerde ise filmi erkeğin bakış açısından anlattığından dolayı kamera genellikle Francois’ı takip etmektedir.

Özellikle herkesin bildiği kurallardan biri olan “Üçler Kuralı”nı fazlasıyla kullanmıştır.

Agnes Varda bazı yerlerde asıl odak olan adam ve kadından ziyade etraftaki olaylarla ilgilenmiştir. Kamerayı etraftaki diğer insanların hareketlerine göre şekillendirmiş, görsel odağı onlara yönlendirmiştir. Örneğin, anakarakterleri flu gösterip garsona ya da arkadaki bir başka müşteriyi net alana yerleştirmiştir.  Bu sahnede dikkat edeceğimiz bir diğer önemli nokta ise kameranın hareketidir.

Bunlardan bazılarına hep beraber bakalım:

Son olarak filmin çoğu yerinde kendine has oluşturduğu üslubunu estetik güzelliğiyle gözler önüne sermiştir.

Kurgu

Agnes Varda’nın kurgu tekniğine değinecek olursak, parçalı kurgu tekniği kullandığını söyleyebiliriz. Bir sahne gerçekleşirken çok alakasız başka bir sahne ile saniyelik değişimler yaratıyor kurgu tekniğinde. Ayrıca geçiş efekti olarak asla siyah rengini kullanmıyor, sahnenin durumuna göre kırmızı, yeşil ya da sarı rengini ağırlıklı olarak kullanıyor.

Sonuç

Bu incelememizde Fransız Yeni Dalga’nın ilk kadın yönetmeni olan Agnes Varda’nın sinema anlayışına değindik. Aslına bakılarsa filmin gösterime girdiği o dönemde birçok kişiden farklı eleştiriler almıştır. Özellikle feministler hikâyede erkeğin tarafının tutulduğu konusunda eleştirilerde bulunmuşlardır.

Bazıları aldatmayı teşvik ettiğini düşünse bile bazıları evliliğin ne kadar kötü olabileceğini dile getirmiştir. Fakat onun anlatmak istediği hiçbir zaman eril bakışın üstte olduğu değildir. Aksine erkeğin bakış açısından kadının toplumsal rollerini ele alıp kısmen eleştirmektir.

Sonuç olarak Agnes Varda alışılmışın dışında bir mutluluk hikâyesi ile seyircinin karşısına çıkmıştır. Feminist yaklaşımını çektiği her filminde ele alan Agnes Varda, mutluluk filminde de oldukça net şekilde kendini belli etmiştir. Bu filmine yönelik her ne kadar erkek egemen yönünün ağır bastığı eleştirileri alsa bile, görünenin aksine bir yaklaşım sergilediğini söyleyebiliriz.

Mutluluk: Bir Agnes Varda Klasiği yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.