Peki herkes tarafından beklenen bu yapıma ilham veren destan ne anlatıyor da film bu kadar merak uyandırdı?

Yaklaşık Üç Bin Yıllık Miras

The Odyssey “Antik Yunan Şairi” dendiğinde akla düşen ilk isim Homesros. Dünyaca ünlü destanı Odyssey ise bilinen iki büyük destanından biri. Truva savaşını anlatan İlyada destanı iken Odyssey bu olayın devamı niteliğinde.

Odyssey, savaştan sonra evine dönen İthaka Kralı Odysseus’un evine dönüş yolculuğunu konu alır. Bu yolculuk coğrafi bir yolculuktan ziyade, içsel ve kendini bulma yolculuğunu içerir.

Filmde de Nolan kralın tam tamına on yıl süren dönüş yolculuğunu işler. Poseiodon‘dan büyücü Kirke’ye kadar sayısız engelle karşılaşan kralın zorlu yolculuğudur bu yolculuk.

Cristopher Nolan ve Odyssey

Yapımlarında doğrusal anlatımı tercih etmediğini bildiğimiz Nolan’ın katmanlı destanı nasıl işlediği merak konusu. Bunu filmi izlediğimizde göreceğiz. Ama bunun yanında filmin nasıl olacağına dair en önemli emarelerden biri oyuncu kadrosu.

Yaklaşık 3 saat süren film Nolan’ın en uzun filmlerinden biri. Filmde Odysseus’u, Matt Damon canlandırıyor. Tom Holland Telemakhos’a Anne Hathaway ise Penelope’ye hayat veriyor.

Anlaşıldığı gibi filmin yıldızlarla dolu oyuncu kadrosunda ayrıca Zendaya, Robert Pattinson, Charlize Theron, Lupita Nyong’o, Jon Bernthal, Benny Safdie, John Leguizamo, Samantha Morton, Himesh Patel ve Elliot Page gibi isimler de yer alıyor.

Mükkemmel Bir Doyum?

Görsel bir doyuma kesin olarak ulaşacağımızı düşündüğüm Odyssey ile aynı zamanda muhtemel düşünsel bir doyuma ulaşacağız gibi görünüyor. Bunun pek çok nedeni var. Yönetmen koltuğuna Nolan’ın oturmuş olması elbette bir neden. Ama bunun yanında dünyaca ünlü destanın b

Film meşhur bir destanı yeniden yorumlamakla dünyanın en ünlü destanını yeni bir kuşakla da tanıştırmış olacak. Bu açıdan da yapımı kıymetli buluyorum. Filmi izledikten sonra incelemeler kısmında belki yeniden değerlendirip masaya yatırabiliriz.

Odyssey Vizyonda! Nolan Bu Kez Homeros Destanını Sinemaya Taşıyor yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Bohemian Rhapsody incelememiz hoşumuza gidince bu içerik türünü Kazan’da çeşitlendirelim istedik. Tabii umarım sen de memnun kalmışsındır. Biz gerçekten sevdik.

Bir sonraki şarkı ne olsun derken, birçoğumuz gibi benim de lise yıllarımda tanıştığım o meşhur şarkıya yeni yazımda yer vermek istedim: Hallelujah. Lise yıllarında arkadaşlarla ailesi daha açık görüşlü olanın ya da özgürlük ortamını daha iyi yakalayabileceğimizi düşündüğümüz evlerde daha yeni yeni çakır keyifliği öğrendiğimiz dönemlerde az dinlemedik bu şarkıyı. Kimimizin kırık kalbine tuz basan bu şarkı kimimizin de manevi sorgulamalarına ilaç gibi geldi.

Anlayacağın tıpkı filmlerde, sanat eserlerinde olduğu gibi şarkılarda da ardındaki hikayeye merakım çok fazla. Tabii bunun yanında bir şarkının tutulmasının ardındaki sosyolojik ve psikolojik nedenler gibi konular da önemli. Beni tanıyanlar bilir, genelde dedikodu malzemelerim bu tarz konulardır. 🙂

Biraz lafı uzattım. Hadi! Artık Jeff Buckley yorumuyla tanıdığım ve uzun bir süre kendisine ait olduğunu düşündüğüm bu şarkıya yakından bakalım.

Şarkının Yazarı Kim?

Leonard Cohen, desem! Bu bilgiye sahip olmayanları şaşırtabilir. Çünkü gerçekten de Buckley ile özdeşleşmişti şarkı benim için. Söz yazarının falan da kendisi olduğunu düşünmüştüm uzun bir süre.

Bilmeyenler için Cohen’den bahsedelim biraz. Leonard Cohen; Kanalı şair, müzisyen ve yazar. Müzik kariyeri, diğer meslekleri arasına sonradan eklenenlerden. Şarkı sözleri de bilindik pop sözlerinden farklı olarak şiirsel yönüyle bilinmekte. İnanç, aşk, yalnızlık vb. temalarla öne çıkar eserlerinde. Hallelujah şarkısı da bunun güçlü örneklerinden biri.

Şarkı üzerine verdiği demeçlerde 4-5 yıl çalışmanın ardından şarkıyı çıkarabildiğini belirten Cohen, son haline gelene kadar olan süreçte 80’den fazla dize eklemiştir şarkıya. Eleye eleye son haline getirmiştir şarkıyı. İşte, günümüze kadar farklı yorumlarla Hallelujah şarkısını farklı seslerden dinleme nedenlerimizden biri de budur. Bu dizeler sayesinde, şarkı farklı türlerde yorumlanmıştır her sanatçı tarafından.

Hallelujah Şarkısı ve İncil’den Gelen Simgeler

Şarkıya adını veren Hallelujah kelimesi İbranice kökenli bir sözcük. Anlamı ise “tanrıya övgü”. Genel olarak zaten dinleyenler bilecektir ki şarkı, hem manevi hem de dünyevi bir anlatıya sahip. Dikkat çeken detaylar ise Cohen’in kutsal metinlerde yer alan Kral Davut, Samson ile Delila ve Batşeva gibi hikayelere yer vermesidir. Bu hikayeleri ise arzunun, aşkın, insan olma hallerinin metaforları olarak kullanır.

Şarkının Yeniden Keşfi ve Coverları

Hallelujah şarkısı ilk çıktığı zaman maalesef günümüzdeki ilgisiyle karşılanmıyor. Sonrasında şarkının yeniden keşfiyle bu kadar dinlenip coverlanmaya başlanıyor. Bu yorumlardan ilki John Cale’e ait. Sanatçı 1991’de piyano düzenlemesi yapar Hallelujah şarkısı için ve güçlü bir yorumun örneğini sunar müzikseverlere.

Şarkı bilinirliği açısından asıl kırılma noktası1994 yılı. Jeff Buckley devreye girer ve müzik dünyasını altüst eder. Kendine özgü sesi, kırılgan yorumu ve minimalist diyebileceğimiz düzenlemelerle Buckley ile yeni bir kuşak keşfeder Hallelujah şarkısını.

Daha da ilginç olan şarkının popülaritesine ve yeniden yorumlanmasına bir katkı da bir animasyondan gelir. 2001 yılında yayınlanan Shrek ile şarkı daha geniş kitlelere ulaşır.

Resmi ve gayriresmi birçok coverı bulunan Hallelujah şarkısı Bon Jovi’den tutun k.d. lang, Rufus Wainwright ve Pentatonix gibi kişiler tarafından coverlanmıştır. Kayıtlarda bu sayının 500’ü aştığına dair de bilgiler var. Bu verilerden hareketle ortak kanı Hallelujah şarkısının müzik tarihinde en çok coverlanan şarkılardan biri olduğu yönünde.

Hallelujah’ın herkesi bu denli büyülemesinin nedeni ise sanıyorum ki herkesin kendinden bir parça bulması. Kimi için bir yas şarkısıyken, kimisi için anlam arayışını kimi için ise bir aşkın bitişini hissettirebilir. Bu açıklık sayesinde Hallelujah bugün müzik tarihinin ortak hafızası olan şarkılardan birinin örneğini sunar bize.

Yazıyı sonlandırırken seni Jeff Buckley yorumuyla bırakıyorum… Keyifli dinlemeler!

Hallelujah Şarkısı Nasıl Dünyanın En Çok Coverlanan Şarkılarından Biri Oldu? yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Mona Lisa’yı duymayan yoktur sanıyorum. 🙂 Bugün gittiğiniz her kafede, barda veya sokak arasında bile karşınıza çıkabilir. Belki bir magnet olarak, belki de elinde patates tuttuğu modern yorumları görmeniz mümkün. Da Vinci’nin kemikleri sızlıyor mudur bilemiyorum. İşin buralara gelmesi ne kadar iyi, ne kadar kötü tartışılır.

Her yıl Louvre Müzesi’nde onu bir ya da iki dakika görebilmek için uzun kuyrukların oluştuğu bir tablodan bahsediyorum. Kimileri için hayal kırıklığıyla biten bir çaba olsa da dünyanın en iyi tablosu olma özelliğine sahip Mona Lisa. Peki, onu bu kadar ünlü kılan ne? Neden dünyanın dört bir yanındaki insanlar bir araya gelip onu görmek için çılgın bir kalabalık oluştuyor?

Elbette bu sorunun tek bir cevabı yok. Leonardo Da Vinci’nin dehası bir yana, kullanılan teknikler bir yana, hakkında ortaya atılan gizemler ise öbür yana. Malumunuz bir de tablo çalınmıştı. Tüm bunların hepsinin birleşimi, tablonun bu kadar ünlü olmasında büyük bir etken.

Mona Lisa Tablosu Kime Ait?

Bilmeyen varsa hemen bir giriş yapalım. Tablo ünlü ressam Leonardo Da Vinci’ye ait. Rönesans döneminin yıldız ressamlarından Da Vinci 1503 yılında resmetmeye başlıyor tabloyu. Tablonun yapımının Da Vinci’nin ölümüne kadar sürdüğü gibi bir söylenti de var. Şimdilerde ise Paris’te Louvre Müzesi’nde ziyaretçileriyle buluşmaya devam ediyor.

Peki, Mona Lisa Kim?

Geçmişten bugüne kadar en merak edilen husus ise Mona Lisa’nın gerçekte kim olduğu. Sanat tarihçileri arasında çoğunlukla tablodaki kişi Floransalı ipek tüccarı Francesco del Giocondo’nun eşi Lisa Gherardini. Bu nedenle eser İtalya’da “Le Giocondo” olarak bilinirken, Fransa’da “La Joconde” olarak anılmakta.

Tabii bunların yanında Mona Lisa hakkında ortaya atılan farklı teoriler var. Kimine göre Mona Lisa Leonardo’nun annesi, kimine göre sanatçının idealize ettiği kendi portresi, kimine göre ise gizlediği sevgilisi. İnsanlar olarak bizler efsaneleri sevsek de maalesef bu teoriler hiçbir tarihsel kanıta dayanmıyor.

Gülümsemesinde Ne Var?

Mona Lisa’nın kim olduğu sorusu kadar diğer bir merak edilen husus gülümsemesinin ardındaki gizem. Görmediysen bile duymuşsundur. Mona Lisa tablosuna farklı açılardan bakıldığında ifadesi değişiyor. Leonardo bunun için özel bir teknik kullandı. Bu tekniğe sfumato adı veriliyor sanat dünyasında. Bu teknik düzleminde renkler ve sınırlar arasındaki geçiş görünmez hale getiriliyor. Bu nedenle, ifade izleyicinin bakış açısına göre her seferinde değiştiği hissi verir.

Da Vinci’nin kullandığı teknik yalnızca bununla sınırlı değil. Ünlü ressam optik, ışık ve anatomi üzerine yaptığı bilimsel araştırmaları tablosuna taşıdı. Böylelikle perspektif kullanımı noktasında ustaca bir iş çıkardı. Dönemi düşünüldüğünde Da Vinci ileri düzeyde bir gerçekçilik sundu tablosunda. Mona Lisa’nın arkasında yer alan doğaçlama manzarayla ise düşsel atmosferi korumayı başarmıştır.

1911 Hırsızlığı

Şimdi, gelelim tablonun asıl ününe kavuşma hikayesine. Tabii tablo sergilendiği zaman bu kadar bilinmiyordu. En azından herkes tarafından bilinmiyordu. Ta ki takvimler 1911 yılını gösterene kadar. Tablo Louvre müzesinden çalınmıştı. Tabloyu çalan müzenin eski çalışanı Vincenzo Peruggia isimli adamdı. 2 yıl boyunca tabloya evinde el koymuştu. Bunu yapma nedeni ise tablonun İtalya’ya ait olduğunu düşünmesiydi. Derdi tabloyu ülkesine kazandırmaktı.

Bu olayın üzerine dünya basını bir anda bu olayı konuşur olmuştu. Herkes Mona Lisa’yı konuşuyordu, tabloyu artık duymayan kalmamıştı. Louvre Müzesi ise akına uğramıştı. İnsanlar yeri boş kalan Mona Lisa tablosunun olduğu duvara bakmak için sıradaydılar. Böylelikle tablo o meşhur ününe kavuşmuştu.

Zaman içinde ise tablo bir hedef haline geldi. Louvre’ye döndükten sonra tabloya pasta atanlar mı dersiniz, asit dökmeye çalışanlar mı. Bunun üzerine müze yönetimi tabloyu kurşun geçirmez ve iklim kontrollü yüksek güvenlikli bir camın arkasında korumaya aldı.

Popüler Kültür İkonu Haline Gelen Mona Lisa Dünyanın En İyi Tablosu mu?

Yazının başında belirttiğim gibi bugün her an her yerde Mona Lisa parodilerine rastlamak mümkün. Mona Lisa tablosu yalnızca bir sanat eseri değil, popüler kültürün de bir sembolü. Marcel Duchamp’ın tabloya bıyık çizerek ürettiği L.H.O.O.Q. adlı çalışması, ise bu parodilerden en popüleri. Reklamlarda, moda tasarımlarında, dijital projelerde sıkça karşımıza çıkan yeni Mona Lisa yorumlarıyla kültürel bir simgeye dönüştü.

Peki, Mona Lisa gerçekten dünyanın en iyi tablosu mu? Böyle bir soruya zaten cevap vermek bize kalmasa da 🙂 bu sorunun tek bir yanıtının olmayacağını çok iyi biliyorum. Fakat şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki Mona Lisa bugün bir sanat eseri olmaktan ziyade efsanelerle ve yaşanmışlıklarla beslenen bir anlatı haline gelmiş durumda. Onu da bu kadar değerli ve vazgeçilmez kılan bu olsa gerek.

Mona Lisa Tablosu Neden Bu Kadar Ünlü? yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

The Good Place‘i izledikten sonra, Kristen Bell‘i gördüğüm bir şeyler daha izleme arayışına girmiştim. Biliyorsun ki bazı yapımlara hayat veren gerçekten de oyuncunun kendisi. The Good Place‘teki oyunculuğundan çok etkilendiğimi belirttiğimde iş arkadaşım dizi önerisi olarak “The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window’u da seversin” dedi. Tabii ilk başta oturmadı kafamda. İsmi o kadar uzundu ki takipleyemedim. 🙂

Önerilerine güvendiğim bir arkadaşım olması üzerine azıcık kurcaladım yapımı. Baktım 20 dakikalık kesitlerden oluşan 8 bölümlük bir mini dizi. Böyle olunca daha da cazip geldi izlemesi. E tabii başlayınca sardı, bırakamadım ama garip bir şeyler vardı, her bölümde izleyiciyle oyun oynayan bir yapımla karşı karşıyaydım. Bu nedenle de dizi önerisi köşemizde yer alması gerektiğini düşündüm.

Dizi Hakkında

Baştada belirttiğim gibi, Kristen Bell ana karakterimiz Anna’ya hayat veriyor dizide. Anna, yaşadığı büyük kayıbın ardından eşiyle boşanmış ve dram içinde yaşayan bir kadın. Kayıpları ardından ressamlığı bırakan Anna gözünü açar açmaz güne şarapla başlıyor. Doğru düzgün yemek yemiyor. Tek yaptığı şey ise bütün gün dışarıyı izleyeceği şekilde koltuğunda oturmak.

Bu rutini karşı eve taşınan ve herkes tarafından “yakışıklı” olarak nitelenen komşusunun taşınmasıyla değişir. Anne hayata tutunmak için bir kıvılcım yakalar. Fakat günlerden bir gün komşusunun evinde yaşanan cinayetle kafası allak bullak olur. Çünkü bu cinayet gerçekten yaşanmış mıdır, yoksa Anna’nın hayal ürünü müdür? Anna’nın gün içinde şarap eşliğinde antideprasan kullanması önce çevresini, sonra da Anna’yı şüpheye düşürür.

Hal böyle olunca seyirci olarak ben de düştüm bu handikapa. Dizinin en iyi yanlarından biri de buydu bence! Gerçek ve hayal arasındaki sınır dizi boyunca aynı bulanıklığını korumaya devam ediyor.

Tabii başta dizinin bir parodi olduğundan söz etmiştim. Bu nedenle hiç olmayacak sahnelerde birden kendinizi gülme krizine girmişken bulabilirsiniz. Ben sık sık bu durumu yaşadım diziyi izlerken. Tabii hikayenin absürtleşmesine karşın oyuncuların ciddiliğini sürdürmesiyle “gülüyorum ama acaba…?” şüphesini yaşamadım değil. 🙂

Neden İzlemelisin?

Zaten klişelere meydan okuyan yapımlardan ve kara mizahtan haz alıyorsan, dizi önerisi olarak yer verdiğm The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window‘a mutlaka şans vermelisin derim. Bununla beraber şu son günlerde kafanı dağıtacak, seni başaka bir dünyaya taşıyacak öneri arayışındaysan, yine bir şans ver derim. Şimdiden iyi seyirler!

Dizi Önerisi: The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window  yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Hepimizin bildiği gibi, hala akıl sır erdilemeyen şarkılar arasında yer alan Bohamian Rhapsody rock tarihinin esrarengiz şarkılardan. Nedeni ise 7 dakikalık süresinin yanında, opera bölümünden sert gitar geçişlerine uzanan katmanlı bir yapıya sahip olması. Hatta dönemin yapımcıları tarafından “radyoda yer verilemeyecek kadar uzun olduğu” gibi yorumlar almış bir eserden söz ediyoruz.

1975 yılında yılında yayınlanan eser, aradan geçen 50 yıla rağmen zamana meydan okuyor ve bugün hala klasik rock müzik türünde en çok dinlenenler arasında. Herkesin merak ettiği ise şarkının yaratım süreci ve neden hala bu kadar sevildiği.

Bohemian Rhapsody Tek Seferde Yazılmadı

Hepimizin bildiği gibi şarkının yazarı dünyaca ünlü rock yıldızı Freddie Mercury. Arşivlere göre Mercury’nin şarkıyı tek seferde yazmamış ve aslında 60’lı yıllarda ilk tohumlarını atmıştı. Bu gerçeği el yazmaları döküyordu ortaya. Kayıtlarda Bohemian Rhapsody’nin başlığı olan The Cowboy Song yer alıyor. Hatta şarkının giriş sözleri “mama, just killed a man” ibaresi de var bu kayıtlarda.

Mercury’nin şarkının ayrı ayrı yazdığı bölümlerini uzun bir süre ceplerinde kağıt parçası olarak taşıdığı söyleniyor. Anlayacağın Bohamian Rhapsody öyle tek seferde ortaya çıkan bir eser değil. Yıllar için evrime uğramış ve bugünkü son haline kavuşmuştur.

Şarkının Adı Ne Anlam Taşıyor?

Bir şarkının adı onun karakterini belirleyen en önemli unsur tabii ki. Bir yanda özgür ruhlu sanatçı, bağımsız gibi anlamlara gelen Bohemian kelimesi. Diğer yanda klasik müzikte belli bir formda ilerlemeden farklı temaları bir araya getiren besteler için kullanılan Rhapsody kelimesi. Böylelikle Mercury nokta atışı yapıyor. Aslında daha başta ismiyle dinleyenleri bu şarkının alışıldık bir türde olmadığına işaret ediyor.

3 Hafta Süren Kayıt Süreci

Tabii ki yazımı yıllar süren bir şarkının kayıt süreci de kolay olmayacaktı. Hele ki bir de bugünkü teknolojilerin olmadığı bir dönemde aksi beklenemezdi. Queen üyeleri 3 hafta boyunca farklı stüdyolarda çalışmıştı. Özellikle opera bölümünün kaydedilmesi için 3 grup üyesinin 180 ayrı vokal kaydettiği biliniyor.

Kayıt işleminin ardından grup şarkıyı single olarak yayınlamak istiyordu. Fakat Queen’in plak şirketi bunu kabul etmedi. A Night at the Opera albümüne dahil edilen şarkı kısa sürede patlama yaşadı. 20. yüzyılın en ikonik en çok dinlenen şarkıları arasında yerini aldı.

Figaro, Galileo, Bismillah…

Bilindiği gibi, şarkının herkesin dikkatini çeken opera kısmında yine herkesin dikkatlerini üzerine toplayan bazı ifadeler yer alıyor. Kültürel göndermelere sahip bu ifadeler hep merak konusu olmuştu. Kısaca neydi bunlar hatırlayalım. İtalyan halk korosunda kurnazlığı ile öne çıkan karakter Scaramouche, Arapça’da “tanrının adıyla” anlamına gelen bismillah, ünlü astronom Galileo, opera karakteri Figaro ve Hristiyan geleneğinde şeytan figürlerinden biri olarak bilinen Beelzebub.

Peki, Ne İfade Ediyordu Bütün Bunlar?

Gelelim asıl merak konusuna…

Bununla ilgili maalesef net bir bilgi yok arşivlerde. Tek bilinen Mercury’nin Bohemian Rhapsody üzerine bu soruyu hiçbir zaman net olarak cevaplamadığı. Röportajlarında yalnızca herkesin kendi anlamını çıkarabileceğini söylemekle yetinmişti. Yalan da değil. Bohemin Rhapsody, her dinleyende mutlaka bir his yaratabilecek türden bir şarkı.

Her ne kadar rivayetlerden bazıları kimlik arayışı, bazıları yazarın iç dünyası, bazıları ise vicdan azabı yaşayan bir karakterin iç dünyası olarak yorumlamış olsa da şarkı birçok türü harmanlamasıyla herkese hitap ediyor. Bu evrensellik de dinleyiciye kendi hikayesini kurma özgürlüğü tanıyor. Bugün bu şarkıyı hala konuşuyor ve dinliyor olma nedenimiz de bu sanırım.

Yazıyı sonlandırırken şarkıda benim favori bölümüm olan kısmı paylaşmak isterim:

So you think you can stone me and spit in my eye?
So you think you can love me and leave me to die?
Oh, baby, can’t do this to me, baby
Just gotta get out, just gotta get right outta here

Bohamian Rhapsody: Nasıl Yazıldı, Neden Hala Seviliyor? yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Ablamın önerisi üzerine birlikte izlediğimiz bu filme Kazan’da da yer vermek istedim. Filmi dün akşam geç saatlerde izledik. Daha fragmanı benimle paylaştığında heyecanlanmıştım. Ki o da heyecanlanmıştı ki benimle paylaşmıştı “hemen izleyelim” diye. Yorgun bir hafta sonunun ardından Pazar akşamı yapılacak en iyi şey film izlemekti tabii ki de…

Gecenin sonunda son sigaralarımızı içerken biraz mutlu, biraz düşünceli biraz da hüzünlü bir şekilde ayrıldık. Sonuç olarak ikimiz de memnunduk filmi izlediğimiz için. İyi ki de bekletmemiştik.

Filmi izlemeniz için hemen bir neden sunayım, yapım bir yol hikayesi. Bilirsin ki yol hikayeleri genelde şaşırtmaz, her zaman iyi filmler çıkar buradan. 🙂 İkinci nedenim, iyi bir kitap uyarlaması olması. Üçüncüsü işlenen konu. Dördüncüsü sağlam oyuncu kadrosu. Başrolleri Helen Mirren ve Donald Sutherland birlikte paylaşıyor. Beşincisi de yolun Ernest Hemingway’e uzanan bir yol olması ve filmde sık sık kendisinden bahsedilip kitaplarından anekdotlara yer verilmesi.

Bu detaylardan sonra The Leusure Seeker‘ın konusuna yakından bakalım.

Film Önerisi The Leusure Seeker‘ın Konusu

Uzun yıllar evli olan, tatlı mı tatlı, ikisi de şahıslarına münhasır olan Ella ve Spencer’ın yaşamlarına konuk oluyoruz filmde. Spencer alzheimer ile boğuşmakta olan emekli bir akademisyen. Ella ise kanserle mücadele eden ama hayat dolu bir kadın.

Çiftimiz her şeye rağmen eski günlerdeki gibi The Leusure Seeker isimli karavanlarıyla yola çıkar. Türkçeye “keyif peşinde” olarak çevirilen karavanlarıyla Ella ve Spencer Amerika’nın güneyine doğru yola koyulurlar. Ella’nın ilk hedefi edebiyat aşığı ve Hemingway hayranı olan Spencer’ı ünlü yazarın evine ulaştırmaktır. Tabii yolda çiftimizin başlarına hem komik hem de dramatik diyebileceğimiz türlü türlü işler gelir.

Yalnızca fiziksel bir rotadan ibaret olmayan bu yolda, çiftimiz anılarını tazeler. Hataları, mutlulukları, pişmanlıkları, birbirilerine olan tutkulu aşkları… Film boyunca çiftimizin yaşamlarına şahit oluyoruz.

Şunu belirtmek isterim ki şimdi çiftimiz yaşlı diye kafanızda acınası bir durumda canlanmasın. Yani bizdeki gibi bir kültür yok onlarda biliyorsun. İnsanları 70-80 yaşlarına geldiklerinde de dinamik ruhlarını korumaya devam ediyorlar. Bir ayakları toprakta gibi acınası bir psikolojide değiller.

Aksine filmde, kadın-erkek ilişkisinin yıllar içindeki evrimi ve yaşlılığa dair anlam yüklü derinlemesine bir okuma yapıyoruz. Zaten tam olarak bu nedenle The Leusure Seeker‘a film önerisi olarak yer almasını istedim Kazan’da.

Yazıyı sonlandırırken eklemek isterim ki bu film bir dramdan ziyade daha çok yaşamın kendisini anlatan bir film. “Yaşlılık” adı verilen eşikte dahi insanın seçim hakkının devam ettiğine ve yaşamını yönlendirebileceğine dair tatlı bir anlatı.

Film Önerisi: The Leisure Seeker yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Daha öncesinde “feminizme yön veren kadınlar” konulu yazımda kısaca yer vermiştim Emma Goldman’a. Hatta okuyanlar bilir, biz “Emma Queen” diyoruz kendisine. 🙂 Bunun nedeni aslında mücadele dolu yaşamı ve pes etmeyen karakterinden. İronik olan kısım şu ki alışıldık “kraliçe” imgesine uymasa da Goldman, çünkü “ne alaka” diye yükselen sesleri duyar gibiyim, bize en çok o hak ediyormuş gibi geliyor bu namzeti.

Kazan dilinde “kraliçe” Emma Goldman gibilere denir. 🙂 Merak ediyorsan da yazıyı okuma devam etmelisin. Böylelikle nedenleri daha da açıklığa kavuşacaktır.

Kendisiyle tanışmam yakın bir arkadaşımın Dans Edemeyeceksem Bu Benim Devrimim Değildir isimli kitap önerisi üzerine oldu. Zaten daha başta ismi çok heyecanlandırdı beni. Dans etmeyi severim. (kendi doğal ortamımda) E bir de “devrim” ifadesi geçiyor, kalp atışlarımı daha da hızlandırdı. Hemen sipariş verdim, gelir gelmez tek nefeste okudum kitabı. Kapağı kapadığımda “kesinlikle bu kadın Kazan’da öyle ya da böyle yer almalı!” dedim.

Tabii kitabı okuyalı epey geçti üstünden, anca yazabiliyorum Emma’yı.

Peki, neden Kazan’da yer almalıydı Emma Goldman? Çünkü daha küçüklüğünde yazılmıştı kaderi. Onun mücadelesi ilk babasına karşı başlamıştı ve sonra bu mücadele toplumsal bir mücadeleye evrilmişti. Ne olursa olsun pes de etmiyordu, zaten bu yüzdendi adının “tehlikeli kadın”a çıkması. Sonrasında da özgürlük sembolüne dönüşmesi…

Daha fazla sürpriz bozana yer vermeden iyisi mi başlayalım Queen’in yaşamına bakmaya.

Şiddetin Gölgesinde Büyüyen Bir Kız Çocuğu

1869 doğumlu Emma, Litvanya’nın Kaunas kentinde yaşama açıyor gözlerini. Henüz gözlerini açmadan cinsiyet ayrımcılığına uğramıştı kendisi. Arşivlerde yer alan bilgilere göre, babası erkek çocuğu umuduyla dört gözle bekliyordu doğumunu. Ancak Emma’nın doğumu bir hayal kırıklığı olmuştu babası için.

Merak ettiysen söyleyelim, ilerleyen dönemde nihayet babası erkek çocuğuna kavuşmuştu. Fakat Emma Goldman babasının sert mizacı ve fiziksel şiddeti tercih eden bir karaktere sahip olması nedeniyle zorlu bir yolculuk geçirmişti çocukluğunda.

Bu zorluklar onu daha küçük yaşlarındayken boyun eğmeyen, “asi” ve sorgulayan bir kız çocuğuna dönüştürmüştü. Tabii o dönemler için daha da büyük bir problem teşkil etmekteydi bu durum. Gördüğü şiddet ve haksızlıklar bununla sınırlı kalmayacaktı elbet bir kadın olarak…

Emma Goldman ve İlk İsyan Bayrağı

Yedi yaşına gelmişti Emma. Ailesiyle birlikte Prusya’nın Königsberg kentine yerleşmişti. Bu dönemlerde, babasından gördüğü fiziksel şiddetin yanına bir yenisi eklenmişti. Öğretmeni tarafından sürekli hırpalanmıştı Goldman.

Ona ait birçok biyografide yer alan hikayeye göre, şiddet uygulayan öğretmeni bir arkadaşını taciz etmişti. Onun da bu durumdan haberi vardı. Sessiz kalmayıp durumu yetkililere bildirmişti. Bunun üzerine de şiddet meyillisi tacizci öğretmen okuldan kovulmuştu. Adaletsizlik karşısındaki ilk başarısını elde etmişti kanaatimce. Susmanın hiçbir fayda getirmediği yerde, yüksek sesle olan ne ise söyleme cesaretini göstermiş olmanın karşılığını ilk defa almıştı belki Emma. Bir şey yapılmış, harekete geçilmişti.

Bu adalet arayışı kısa bir aradan sonra toplumsal düzeleme taşınmıştı. Sokakta bir köylünün kırbaçlanarak cezalandırılmasına şahit olmuştu. Bu durumdan çok etkilendi. Devlet şiddeti ve otoriteye hiçbir zaman boyun eğmemesi gerektiği düşüncenin tohumları atılmıştı bu olayla.

Kadın Olmak Kolay Değil!

Emma Goldman hep başarılı bir öğrenciydi. O dönem özellikle de bir kadından beklenmesi güç bir başarı gösterip liseyi kazanmıştı. Arşive göre, ilk adalet arayışının olumlu sonuçlanmasının acısını çekecekti. Din öğretmeni yoluna taş koymuştu Emma’nın.

Rusya’ya taşınmalarınına rdından Emma bir fabrikaya çalışmaya girmişti. Farklı farklı sektörlerde değişik deneyimler kazanmaktaydı. Ama nihayetin de kendi parasını kazanmanın yolunu elde etmişti. Bunun yanı sıra, kitap okumalarına sıkı sıkıya devam ediyordu. Sürekli kendini geliştirmeye devam ediyordu. Okula gidememiş olması onu yıldırmamıştı.

Özellikle nihilistlere merak salmıştı bu dönem. Özellikle Nikolay Çernişevski imzalı Ne Yapmalı? romanındaki Vera adlı karakter çok etkilemişti onu. Vera; ailesinin baskılarından sıkılan ve bu nedenle evden kaçıp kendine ait bir yaşam kuran kadındı. Emma için adeta bir idol olmuştu Vera.

Birkaç kere daha diretmişti babasına eğitimine devam etmek istediğinden ama babasından aldığı cevapla artık özgürlük uğruna mücadale etmek kaçınılmazdı onun için:

Kızların çok şey öğrenmesine gerek yok! Yahudi bir kızın bilmesi gereken tek şey gefilte balığı hazırlamak, erişteyi ince ince kesmek ve adama bol bol çocuk vermektir!

Bir Aktivist Doğuyor: Haymarket Olayı

Yıllar geçerken Emma henüz 15 yaşındayken babası bu kez onu evlendirmek ister. Hatta bu tür girişimlerinde Emma Goldman’ın tacize uğradığı söyleniyor arşivlerde. Dolayısıyla bu travmatik deneyimlerin Emma’nın fikirlerine yön verdiğini rahatlıkla söyleyebilirim.

Bu baskı ortamından çıkmanın yolunu, ablası ve eniştesinin ABD’ye göç etme kararları üzerine onlara eşlik etmede buluyor Emma. Tabii babası bu kararına şiddetli karşı çıkar. Bunun üzerine Emma intihar etmekle tehdit eder babasını ve sonunda bir şekilde ikna edip New York’a yerleşir.

Fabrikalarda işçilik ve çeşitli yerlerde terzilik yaparak yaşamını geçindirir bir süre Emma. Yaşamındaki kırılma noktalarından birini de bu dönemde yaşar. Arşivlerde Haymarket olayı olarak bilinen, Chicago’daki işçilerin protestolarında yaşanan patlama olayı ve ardından anarşistlerin idam edilmesi Emma’yı derinden sarstı. Bu olayın ardından yaşamını işçi hareketlerine ve anarşist düşünceye adadı.

Alexander Berkman ile Tanışma, “Tehlikeli Kadın”

Emma’nın yaşamında onun hayatını değiştiren önemli 2 diğer isim ise Alexander Berkman ve Johann Most. Bu iki isim Goldman’ın bir cevher olduğunu keşfetmişti. Most özellikle Emma’yı hitabete yönlendirdi. Kürsülere çıkıp konuşmalar yaptı bu dönemlerde bolca. İşçi eylemlerinde ön safta yer aldı. Takvimler 1892’yi gösterdiğinde ise Berkman’ın sanayici Clay Frick’e düzenlediği suikast üzerine polislerin yakın takibine girdi. Sık sık gözetim altında tutulmaktaydı.

1893 ‘te ekonomik anlamda ciddi bir çöküş yaşanmıştı. Emma Goldman korkusuzca her kürsüde konuşuyordu. İşçilerin haklarını savundu. Bunun üzerine “isyana teşvik” suçlamasıyla tutuklandı.

Bir yıl hapis cezasına çarptırılan Emma “tehlikeli kadın” damgası yemişti hakimler tarafından.

İlginçtir ki hapiste kaldığı dönemlerde de boş durmadı. Ebelik eğitimi aldı. Hapishaneden çıktıktan sonra bir yandan ebelik yapıyor, diğer bir yandan da konuşmalarına devam ediyordu.

Mother Earth ve Doğum Kontrol

Emma Goldman 1906 yılında bir girişimde bulunuyor. Mother Earth adlı dergiyi kurup editörlüğünü yapıyor. Kadın hakları, işçi hakları, ifade özgürlüğü, bireysel özgürlük, cinsellik gibi temaların öne çıktığı dergi dönemin önemli yayınlarından biri oluyor.

Aynı zamanda, bu dönemde yalnızca Amerika’da değil dünya çapında konferanslar düzenlemeye devam etti. Bu konuşmaları derleyip daha sorasında Anarşizm ve Diğer Denemeler adlı kitabı altında topladı.

Konferanslarında yer verdiği konulardan biri de doğum kontroldü. Ona göre kadınlar bedeni üzerinde söz hakkı olmalıydı. Kadın özgürlüğü ekonomik özgürlüğü içerdiği kadar doğurganlık üzerinde de söz hakkını içermekteydi. Kitaplarında da sık sık bu konuya yer vermişti.

Hayal Kırıklıkları, Sürgün Yılları, Veda

1919 yılında Goldman ABD’den sürüldü. Çünkü “tehlikeli”ydi. O toplumu kışkırıyor, işçileri ve kadınları bilinçlendiriyordu. Pes etmiş miydi? derseniz, hayır.

Sovyet Rusya’ya gönderilen Goldman Bolşevik Devrimini büyük umutlarla desteklemişti. İnancı tamdı. Ne yazık ki sansür, baskı ve şiddeti görünce hayal kırıklığına uğradı. Bu hayal kırıklığını kitaplarında dile getirip açık açık Sovyet rejimini eleştirdi. Bu eleştirisinde özgürlük vaatlerinin yerine getirilmediğini öne sürdü.

1928’de Fransa’ya yerleşti. 3 yıl sonra meşhur Hayatımı Yaşarken isimli kitabını yayınladı.

Yakın dostu Berkman’ın intihar etmesinden sonra İspanya İç Savaşı’nda anarşistlerin yanında yer almak için İspanya’ya gitti. Takvimler 1936 yılını gösteriyordu. Her ne kadar anarşistleri desteklese de gösterdikleri tavizden dolayı kızgındı onlara.

Yaşamının sonuna kadar özgürlüğü cesaretle savunan Goldman dört yıl sonra yorgun düştü ve yaşama veda etti. Ama artık o bir özgürlük sembolüne dönüşmüştü. Kadın-erkek fark etmeksizin ezilen kesim için çok önemli bir isim olmuştu. Mücadeleci karakteri, boyun eğmeyen tavrıyla ismini bugünlere taşıdı.

Teşekkürler Emma Goldman.

Kaynakça

https://en.wikipedia.org/wiki/Living_My_Life

https://tr.wikipedia.org/wiki/Emma_Goldman#

Emma Goldman: “Tehlikeli Kadın” İmajından Özgürlük Sembolüne Dönüşen Bir Kadın yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Bilindiği gibi Deniz Göktaş olayının ardından yeniden gündeme geldi ifade özgürlüğü kavramı. Deniz Göktaş’ın yurda ayak basar basmaz gözaltına alınıp tutuklanması kavramın neliği üzerine tartışma gerekliliğini artırdı. 

Bu kavram aslında yalnızca günümüz hukuk sistemleri tarafından tartışılan bir mesele değil. Yüzyıllarca düşünürler tarafından tartışılan bir meseledir. Gündemimizi son zamanlarda belli aralıklarla meşgul eden ifade özgürlüğü problemine yön veren isimlerle inceleyelim dedik. 

John Stuart Mill: Yanlış Fikirler Bile Susturulmamalı

19. Yüzyılın öne çıkan isimlerinden Mill, ifade özgürlüğünün güçlü savunucularından biri olarak biliniyor. Ona göre, bir düşünce yanlış olsa bile dile gelip tatışılmalıdır. Doğru bir fikrin ortaya çıkması için bu kesinlikle gereklidir. Öyle ki tüm fikirler karşı karşıya gelsin ve doğru olana ulaşılsın. Aksi halde gerçeğe ulaşma ihtimali düşer. Bu fikrini Özgürlük Üzerine adlı eserinde güçlü bir şekilde savunur. 

Voltaire: Düşünceye Değil, Düşünme Hakkına Saygı

Hepimizin bildiği gibi, Voltaire Aydınlama Çağı’nın önemli bir ismi. Ayrıca dini ve siyasi eleştirileriyle bolca sansür yemiş bir isim. 

Ona göre, burada önemli olan husus ifade özgürlüğü düzleminde sunulan bir fikri kabul etmek değildir. Önemli olan o kişinin düşüncesini ifade edebilme hakkını özgürce sürdürebilmesi. 

Hannah Arendt: Konuşmak, Kamusal Alanın Temelidir

20. Yüzyıl siyaset felsefesinin önde gelen düşünürlerinden Hannah Arendt. Ona göre özgürlük yalnızca bireysel bir hak olarak kalmamalıdır. Özgürlük Kamusal alanda bireylerin refah içide yaşamasının koşuludur. 

Kamusal alandaki refahı insanları birbirleriyle özgürce düşüncelerini ifade edebildikleri ortamda mümkündür. İfade özgürlüğünün olmaması kamusal tartışma alanının olmamasıdır. Böyle bir ortam ise totaliter rejimin ilk hedeflerinden biridir. 

Michel Foucault: İfade Özgürlüğü ve İktidar İlişkisi 

Fransız filozof ifade özgürlüğü konusunda diğerlerinden ayrılır ve farklı bir yaklaşım ortaya koyar. Ona göre yaşamın her alanında olduğu gibi düşüncelerin yanlış-doğru kabul edilmesi de iktidar ilişkilerine göre şekillenir. Çünkü bilgi ve iktidar arasında güçlü bir bağ vardır. 

Noam Chomsky: Rahatsız Eden Fikirler de Geçerlidir

Ünlü dil bilimciye göre, bir toplum rahatsızlık duyuların düşüncelerin özgürce ifade edilmesine müsaade ettiği sürece gerçekten özgürdür. Bu değerli bir görüştür. Chomsky de aslında bizlerin ortak yakınması gibi yalnızca kabul edilen görüşlerin olduğu bir ortamda özgürlükten söz edemeyeceğimizi söyler.

Tüm bu düşüncelerden hareketle görüyoruz ki düşünürleri ortak kılan nokta, fikirlerin özgürce ifade edilebildiği bir ortamda gerçekten özgürlükten söz edebiliriz.

Aynı zamanda ifade özgürlüğü yalnızca bireylerin değil, demokratik toplumların gelişebilmesinin temel koşulunu oluşturuyor. Bununla beraber, bir toplumda bilim ve sanatın gelişiminde kritik bir role sahip. 

İfade Özgürlüğü: Yön Veren 5 Düşünür yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Hepimizin bildiği gibi, Sally Rooney eserleri merakla beklenen, okunan ve hatta televizyon uyarlamaları geniş kitleler tarafından izlenen günümüzün önemli yazarlarından. Kendisini tanımayan yok desem abartmış olmam sanıyorum. Genç yaşta edebiyat hayatında kendine yer bulan yazarımızın kitapları peki neden bu kadar sevildi ve sevilmeye devam ediyor? Aslında bu yazımızda bu soruya yanıt aramak için aşama aşama ilerleyeceğiz.

Önce kısaca yakından kendisini tanıyıp ardından bir yazarı anlamanın en iyi yolu olan yöntemden ilerleyeceğiz. Yani Sally Rooney kitapları hakkında derlediğimiz kısa listeye göz atacağız.

Sen de eserleriyle herkesi büyüleyen bu kadını merak ediyorsan, yazının devamını okumaya devam edebilirsin.

Sally Rooney’e Kısa Bir Bakış

Rooney 1991 yılında İrlanda’nın Castlebar adlı kasabasında dünyaya gelir. Çocukluğu boyunca kasabada vakit geçiren yazarımız, üniversite yaşamıyla beraber Dublin’e yerleşir. Eğitimini Trinity College Dublin’de Amerikan Edebiyatı üzerine tamamlar.

Bu yıllarda edebiyata ilgisinin yanında, diğer ilgi duyduğu alan ise münazaralar olmuştur. Hatta kendisi 2013 yılında gerçekleştirilen Avrupa Üniversitelerarası Münazara Şampiyonası’nda en iyi konuşmalardan biri olmuştur. Hatta Sally Rooney kitapları okurken karşımıza çıkan güçlü diyalogların temeli olarak görülür bu münazara deneyimleri.

Anlayacağın üzere aslında genç yaşta edebiyat dünyasında büyük bir başarı elde eden bir yazarla karşı karşıyayız. Bugün eserleri 40’tan fazla dile çevrilen Sally Rooney’nin bu başarısı sağlam diyaloglar oluşturmasının yanında, kitaplarında yer verdiği temalar ve karakterlerle sıkı sıkıya bağlıdır.

Nedir bu temalar ve kimdir bu karakterler?

Eleştirmenler tarafından “milenyum kuşağının sesi” olarak tanınıyor Sally Rooney. İşte, kitaplarında gerçekten de bu yakıştırmaya uygun olarak üniversiteye giden, işsizlikle mücadele eden, ekonomik kaygılarla mücadele eden insanlara yer veriyor. Yani gündelik yaşamın içindeki insanların gündelik sorunlarını olduğu gibi işliyor.

Öyle abartılı dünyalar yer almaz Sally Rooney kitaplarında. Süsleme zahmetine girmez. Aşkı, arkadaşlığı, sınıf farklılarını sade ama güçlü diyaloglara yer verdiği ve çok iyi psikolojik gözlem içeren ifadelerle aktarır okura. Yalın ama derinlikli ve özgün anlatımlarıyla Sally Rooney kitapları bu gibi nedenlerden dolayı çok sevildi, çok tutuldu işte.

Bu konuyu biraz daha açmak için Sally Rooney kitapları üzerine derlediğimiz kısa listeye bakalım şimdi. Eğer yazarla yeni tanıştıysan ya da onu tanıyor fakat hiç okumadıysan bu derleme aynı zamanda iyi bir başlangıç olabilir.

Arkadaşlarla Sohbetler – 2017

Sally Rooney kitapları arasında Arkadaşlarla Sohbetler yazarın yayınlanan ilk romanı. Yukarıda yazılanları kanıtlar niteliktedir karakterlerimiz. Bunlardan biri üniversite öğencisi Frances. Bir diğer karakterimiz Frances’ın eski sevgilisi, diğeri ise onun arkadaşı Bobbi.

Roman boyunca bu 3 kişinin yaşamına odaklanır yazarımız. Bu ilişkiler üzerinden duygusal bağımlılık, sadakat, dostluk ve aşk temaları karşımıza çıkar.

Yazarın ilk romanı olan Arkadaşlarla Sohbetler onu bugünkü ününe kavuşturmadı aslında. Bu kitabın diğerleri arasında en az ilgi gören eseri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Sally Rooney’nin esas tanınmasına yol açan eseri bu romandan sonra yayına alınan Normal İnsanlar.

Normal İnsanlar – 2018

Marianne ve Connel’in ses getiren hikayesi Normal People. Bu çarpıcı hikaye Sally Rooney’in kısa sürede dünyaca tanınan bir yazar olmasına büyük katkı sağladı. Tabii bunun arka planında, dizi uyarlamasının etkili olduğunu söyleyebiliriz. Kısa sürede uluslararası başarı yakalayan yapıt, günümüz ilişki anlatılarının en başarılı örneği olarak yerini aldı.

Kısaca hatırlayalım Normal İnsanlar‘ı. Marianne varlıklı bir ailenin sosyal ortamlarda dışlanan kızıyken, Connel ekonomik imkanları düşük olan ama sosyal ortamlarda ilgi gören bir genç. Kitap boyunca sosyal statü olarak birbirinden ayrışan iki gencin, büyümeleri ve kimlik arayışlarına tanık oluyoruz. Tabii onların birbirlerine yaklaşmaları ve uzaklaşmalarını da takip ediyoruz.

Sally Rooney’in bu kitaptaki asıl başarısı olayları dramatize etmeden gerçekçi bir şekilde ortaya koymuş ve aynı zamanda hissiyatı verebilmiş olmasında.

Güzel Dünya, Neredesin? – 2021

Sally Rooney kitapları arasında ses getiren bir diğer roman Güzel Dünya, Neredesin?

Romanımızda karakterler arasındaki diyaloglar bu kez uzun uzadıya e-postalar üzerinden döner. Bu yönüyle de oldukça dikkat çekmiştir kitap. Modern dünyanın ruhuna uygun olarak gerçekleşir karekterler arası iletişim.

İki önemli karakter çıkar kaşımıza bu eserde: Alice ve Eileen. İki yakın arkadaşın dünyası merkezdedir kitapta. Tabii bu ikilinin ilişkisi yanında sanat, kapitalizm, iklim krizi gibi konular masaya yatırılır.

Intermezzo – 2024

Intermezzo, Sally Rooney kitapları arasında sonuncu olma özelliği taşıyor. Birbirlerinden farklı karakterlere sahip olan 2 kardeşin babalarının ölümü üzerine yas süreçlerini ele alıyor.

İki kardeş bu yas süreciyle beraber yeni bi hayat kurmaya çalışırlar. Sevgi, kardeşlik, sorumluluk, yetişkin sorumlulukları gibi temalar işlenir kitap boyunca. Diğer romanlarına kıyasla Intermezzo’da aile bağlarını mercek altına alır Sally.

Kitabın ismi de kitabın konusuna açık göndermede bulunur. Intermezzo, satrança ait bir terim olup “ara hamle” anlamı taşır. Karakterlerin hayatında ise yön değiştirici bir evreyi temsil eder.

Mr Salary

Sally Rooney’in romanları kadar bilinmeyen kitaplarından biri Mr Salary kısa bir öykü. Bu öyküde bir baba-kız ilişkisi üzerinden yazarımız ekonomik bağımlılık ve bu bağımlılığın insan üzerindeki etkisini ele alır. Diğer eserlerinde olduğu gibi para ve duygusal bağları işler bu kısa kitabında.

Anlayacağın üzere, Sally Rooney kitaplarında öyle büyük karakterlere, öyle olağanüstü duygulara yer yoktur. Yazarımızın karakterleri bizler gibi kaygılanır, hüzünlenir, yanlışlar yapar , farklı yollar dener…

Bununla beraber aşk “mükemmel” olarak tasvir edilmez hiçbir zaman. İlişkiler sınıfsal farklılıklar, aile ilişkileri, bireysel kırgınlıklarla ele alır. Haklı ya da haksız yoktur bu ilişkide. Her şey olağandır. Tıpkı hayatın kendisi gibi. Bu nedenle de Sally Rooney kitapları iliklerine kadar gerçekçi hissettirir. Senin-benim hikayemdir anlatılan.

Sally Rooney Kitapları Neden Sevildi? yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.

Yazarın bilinirliğini yalnızca Latin Amerika Edebiyatı ile sınırlandırmak yanlış olur tabii. Aynı zamanda “20. Yüzyıl Dünya Edebiyatı” denildiğinde de akla düşen ilk isimlerden. Kolombiyalı ve Nobel Edebiyat Ödüllü yazarımızın eserleri dünya edebiyatı mirasları arasında görülür.

Büyülü gerçekçilik anlatım dilini ustalıkla kullanması, özgün hikayeleri ve akıcılığı etkilidir başarılarının arkasında. Zaten onu diğer yazarlardan ayıran en önemli noktalar da bu kısımlardır.

Konu buraya gelmişken kısaca hatırlayalım, büyülü gerçekçilik anlatım türünü. Masalsı unsurlarla gündelik yaşamı mükemmel bir şekilde harmanlayan bir anlatı türü büyülü gerçekçilik. Dolayısıyla bu anlatının içinde yaşanan her ne varsa olağandır.

Márquez’in kitaplarında ise sıklıkla karşımıza çıkan yıllarca süren yağmurlar, ölülerin dile gelmesi, uçan insanlar gibi daha nice olay bu anlatının örnekleri arasında. Tabii yazarımızın kitapları yalnızca masalsı anlatılarla beslenmez. Bunun yanında Gabriel García Márquez kitapları; diktatörlükler, savaşlar, aşk, ölüm, yalnızlık, hafıza gibi temalarla beslenir.

Bu kısa bilgilerin ardından, hep beraber Gabriel García Márquez kitaplarını yakından inceleyelim.

Yüzyıllık Yalnızlık

İşte, tarihin unutulmaz ve iz bırakan kurmaca mekanlarından Macondo etrafında şekillenen bir dünya Yüzyıllık Yalnızlık. Buendía ailesinin yedi kuşak kurmaca hikayesini konu alan kitap, Latin Amerika tarihine göndermeler içerir elbet. Sömürgecilik ve iç savaşlarla yaşanan toplumsal dönüşüm büyülü gerçekçilik anlatısıyla harmanlanarak aktarılır. Olağanüstü olaylar ise bolca çıkar karşımıza. Fakat absürt olmaktan ziyade hikayenin akışına öyle bir yedirir ki Márquez bu unsurları, kitaba sürükleyici ve renkli bir akış katar.

Anlayacağın, Gabriel García Márquez kitapları arasında gerçekten de yeri farklıdır Yüzyıllık Yalnızlık’ın. Onlarca dile çevrilen ve dünya çapında başarı elde eden kitap büyülü gerçekçiliğin en önemli örneklerindedir. Márquez verdiği demeçlerde, büyükannesinin çocukken kendisine anlattığı doğaüstü olaylardan ve büyümüş olduğu Aratacada kasabasından bolca ilham aldığını belirtmiştir.

Kırmızı Pazartesi

“Gabriel García Márquez kitapları” denildiğinde öne çıkan kitaplardan bir diğeri Kırmızı Pazartesi. Açıkçası ben bu kitabı Yüzyıllık Yalnızlık ve Benim Hüzünlü Orospularım kitaplarından sonra okudum. Yani Márquez ile tanışıklığımız hiç de kronolojik olmadı. Ama Márquez kitaplarında zaten böyle bir zorunluluk olduğunu düşünmüyorum.

Dönelim Kırmızı Pazartesi‘ye. Kitap herkes tarafından işleneceği bilinen bir cinayetin, neden önlenemediği konusunu ele alır. Bu sorgulamayı Márquez, toplumsal baskı ve namus kavramı etrafında yapar. Kısacası satırlar arasında bu kavramlar üzerine bolca düşündürür bizi.

Ülkemizde de gündemden düşmeyen olgular arasında yer alan toplumsal baskı ve namus olgularına yönelik sorgulayıcı bir yönü olması bakımından da ayrıca değerlidir bu kitap benim için. Ayrıca Márquez’in gazeteci kimliğinden faydalanarak gerçek bir olaydan esinlenerek kitabı işlemesi ayrı bir öneme sahip.

Aşk ve Öbür Cinler

En sevdiğim Gabriel García Márquez kitaplarından. Aşk ve Öbür Cinler Márquez’in gazetecilik dönemlerinde karşılaştığı bir olaya dayanır. Bir olay üzerine yapılan kazılar sırasında genç ve uzun saçlı bir kızın iskeleti bulunur. Aynı zamanda bu iskelet ona büyükannesinin anlattığı bir hikayeyi hatırlatır. Márquez harekete geçer ve kitabı yazmaya başlar.

Kitap, kuduz olduğu düşünülen Sierva’yı iyileştirmekle görevlendirilen Cayetano ile yasak ilişkisini konu alır. Tabii alt metnimizde batıl inançlar, bireysel özgürlük ve iktidar ilişkileri gibi konular yer alır. Bu konular yine büyülü gerçekçilik ile beslenir.

Benim Hüzünlü Orospularım

Sırada Márquez”in tartışmalı kitaplarından Benim Hüzünlü Orospularım. Kitap konusu itibariyle kimi eleştirmenler tarafından etik düzlemde negatif eleştiriye maruz kaldı. Nedeni ise kitabın merkezinde yer alan gençliğinde hızlı diye anlatabileceğimiz tabirle yaşayan ve şimdilerde 90’lı yaşlarına basmış gazetecinin, küçük bir kızla yaşadığı ilişki. Tabii böyle çok düz bir şekilde yazınca, etik bulunmaması gayet olağan görülüyor.

Fakat birçok eleştirmen bunun bir yanlış anlaşılma olduğunu savunmuş ve Márquez”in kitabının fiziksel bir ilişki üzerine kurulu olmadığının altını çizmiştir. Kitabı cinsel bir ilişki üzerine okumanın yanlış olduğunu söyleyen yaklaşım açısından kitapta yer alan temalar şöyle: Yaşlılık, Şefkat, Yalnızlık, İnsan Ruhunun Değişimi.

Kolera Günlerinde Aşk

Film uyarlaması da bulunan kitap, Márquez’in romantik eseri olarak yer alıyor arşivlerde. Yalan da değil tabii. Yanılmıyorsam son okuduğum kitabı. Pardon, şöyle bir yoklayınca hafızamı sondan bir önceki olmalı.

Aşk gençliğe mi aittir yalnızca bilmiyoruz. Herhalde bu düşünce biraz sığca kalır. Aslında Márquez de Ariza ve Daza karakterleri üzerinden bu sığ görüşe başkaldırır. Karakterlerimiz gençlik yıllarında birbirlerine aşık olsalar da hayat ikiliyi farklı yollara savurur. Fakat her ne kadar böyle olsa da ikilinin yolları bir gün yeniden kesişir. Tabii ne olur ne biter bunların hepsi kitapta. Sürpriz bozmak istemem.

Özetle, Gabriel García Márquez kitapları arasında Kolera Günlerinde Aşk edebiyat dünyasının en iyi aşk romanları arasında yerini buluyor.

Ağustos’ta Görüşürüz

Yazarın son yayınlanan kitabı Ağustos’ta Görüşürüz Márquez öldükten 10 yıl sonra 2024’te yayınlanmasıyla dikkatleri üzerine çekti. Çocuklarının izni üzerine yayına alınan kitap, yazarın okuduğum son kitabı.

Kitabın özelliği Márquez’in hafızasını kaybettiği yıllarda kaleme almış bir eser olması ve aslında yayınlanmasını istemediğini söylemesine rağmen, çocukları tarafından edebi değer taşıdığına inanılarak yayınlanmış olması.

Kitapta gerçekten de Márquez’in hafıza kaybının emarelerini görebiliyoruz diyebilirim. Diğer eselerine kıyasla sade, dingin ve akıcı anlatımının yanında kitapta bazı boşluklar var. Arkadaşlarıla kitap üzerine konuştuğumuzda, kendileri de soru işaretlerinin noktaları paylaştı ve birçok noktada sorularımız benzerdi. Tabii, her ne kadar bu boşluklar olsa da kadın kimliği üzerine sorgulama içeren bu kitabı yine de beğendim.

Kısaca konusuna bakalım kitabın: 40’lı yaşlardaki Magdalena’nın içsel keşif yolculuğuna çıkıyoruz kitapta. Karakterimiz her yıl annesinin mezarını ziyaret etmek için bir adaya gider. Bu yolcuklarında yaşadığı değişim ve dönüşüm üzerinden kimlik dönüşümüne tanık oluruz kendisinin. Tabii bu biraz şaşkınlık verici Márquez okurları için. Yukarıda bahsettiğim gibi kitaba başladığım anda Márquez’in alışıldık dilinin dışında farklı bir kitapla beraberdim.

Aynı zamanda bu kitap Gabriel García Márquez ile vedalaşma niteliğinde olduğu için yazarın bendeki favori kitapları arasında ayrı bir öneme sahip oldu.

Sen de yorumlarda Gabriel García Márquez Kitapları arasından favori eserlerini yorumlarda bizimle paylaş.

Gabriel García Márquez Kitapları: Büyülü ve Gerçekçi Bir Yolculuk yazısı ilk önce Kazan Kültür üzerinde ortaya çıktı.